2.ÜNİTE

6.SINIF 2.ÜNİTE BİLEŞKE KUVVET

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ , , , , , , , , ,
6. Sınıf Fen Bilimleri · 2. Ünite · 1. Bölüm

Bileşke Kuvvet

Kuvvetin özellikleri, bileşke kuvvet, dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler. Sınava hazırlık için tüm konu tek sayfada.

🎯 Bu bölümde neler öğreneceğim?
  • Kuvvetin dört özelliğini: uygulama noktası, doğrultu, yön ve büyüklük
  • Kuvvetin ok ile nasıl gösterildiğini
  • Aynı doğrultudaki kuvvetlerin bileşkesini bulmayı ve çizmeyi
  • Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin cismin hareketine etkisini
  • Bu konuyla ilgili deney tasarlamayı ve verileri değerlendirmeyi
➡️ Kuvvetin özellikleri➕ Bileşke kuvvet⚖️ Dengelenmiş🚀 Dengelenmemiş🧪 Deney✅ Test

1Kuvvetin Özellikleri ve Gösterimi

Bir cismi iten ya da çeken etkiye kuvvet denir. Kuvvetin büyüklüğü dinamometreyle ölçülür, birimi Newton (N)‘dur. Bir kuvveti tam olarak anlatabilmek için yalnızca büyüklüğünü söylemek yetmez; dört özelliğini birlikte bilmemiz gerekir:

📍Uygulama noktası: Kuvvetin cisme etki ettiği nokta.
↔️Doğrultu: Kuvvetin üzerinde etki ettiği çizgi. Örnek: yatay, dikey.
➡️Yön: Doğrultu üzerinde kuvvetin hangi tarafa doğru olduğu. Örnek: sağa, sola, yukarı, aşağı.
📏Büyüklük: Kuvvetin ne kadar olduğu. Newton (N) ile ifade edilir.

Kuvvet ok ile gösterilir

Uygulama noktası Büyüklük: 8 N Yön: sağa → Doğrultu: yatay 1 kare = 1 N Ok uzunluğu = büyüklük · Ok ucu = yön
📝
Sınavda dikkat! Doğrultu ile yön farklıdır. “Sağa” ve “sola” giden iki kuvvet aynı doğrultuda (yatay) ama zıt yönlüdür. Bir doğrultuda iki yön vardır: Yatay doğrultuda sağ ve sol, dikey doğrultuda yukarı ve aşağı.

2Bileşke Kuvvet

Günlük hayatta bir cisme çoğu zaman birden fazla kuvvet aynı anda etki eder. Bir cisme etki eden kuvvetlerin hepsinin birlikte yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvete bileşke kuvvet denir. Bileşke kuvvet genellikle R harfiyle gösterilir.

Bir kutuyu birlikte iten öğrenciler
Bir cisme aynı anda birden fazla kuvvet etki edebilir. Bu kuvvetlerin toplam etkisine bileşke kuvvet denir.

1️⃣ Aynı yönlü kuvvetler

Aynı doğrultuda ve aynı yönde etki eden kuvvetlerin bileşkesi bulunurken büyüklükler toplanır. Bileşke kuvvetin yönü, kuvvetlerle aynı yöndedir.

F₁ = 4 N F₂ = 3 N R = 4 + 3 = 7 N, sağa Aynı yönlü: kuvvetler toplanır
İki kişi arızalı bir arabayı aynı yönde itiyor
Aynı yönlü kuvvetler: İki kişinin kuvvetleri toplanır, araba daha kolay hareket eder.
Kızağı birlikte çeken köpekler
Kızak köpeklerinin her biri aynı yönde kuvvet uygular. Bileşke kuvvet, tüm kuvvetlerin toplamıdır.

2️⃣ Zıt yönlü kuvvetler

Aynı doğrultuda ve zıt yönlerde etki eden kuvvetlerin bileşkesi bulunurken büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılır. Bileşke kuvvetin yönü, büyük olan kuvvetin yönündedir.

F₁ = 5 N F₂ = 2 N R = 5 − 2 = 3 N, sağa Zıt yönlü: büyükten küçük çıkarılır
Bir takımın kazandığı halat çekme
Zıt yönlü kuvvetler: Büyük kuvvet uygulayan takım kazanır; halat büyük kuvvetin yönünde hareket eder.
DurumBileşkenin büyüklüğüBileşkenin yönü
Aynı yönlü kuvvetlerKuvvetler toplanırKuvvetlerle aynı yönde
Zıt yönlü kuvvetlerBüyükten küçük çıkarılırBüyük kuvvetin yönünde
Eşit ve zıt yönlü kuvvetlerSıfır (0)Yok
🧮
Karışık örnek: Bir kutuyu Ali 6 N ile sağa, Ayşe 4 N ile sağa, Can 3 N ile sola itiyor. Sağa doğru toplam: 6 + 4 = 10 N. Sola: 3 N. Bileşke: 10 − 3 = 7 N, sağa. Kutu sağa doğru hareket eder.

3Dengelenmiş Kuvvetler

Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise bu kuvvetlere dengelenmiş kuvvetler denir. Kuvvetler birbirinin etkisini yok eder.

F₁ = 4 N F₂ = 4 N R = 4 − 4 = 0Dengelenmiş kuvvetler Eşit ve zıt yönlü kuvvetler
  • Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki cisim duruyorsa durmaya devam eder.
  • Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki cisim hareket ediyorsa hızı ve yönü değişmeden sabit süratle hareketine devam eder.
Berabere süren halat çekme
İki takım eşit kuvvet uygularsa bileşke sıfırdır; halattaki işaret yerinden oynamaz.

Günlük hayattan örnekler

📚Masadaki kitap: Yer çekimi kitabı aşağı çeker, masa kitabı yukarı iter. Kuvvetler dengelenmiştir, kitap durur.
💡Tavana asılı lamba: Yer çekimi aşağı, ip yukarı çeker. Lamba hareketsiz kalır.
🪢Berabere biten halat çekme: İki takım eşit kuvvet uygularsa halat yerinden oynamaz.
🪂Sabit hızla inen paraşüt: Yer çekimi ile hava direnci eşitlenince paraşütçü sabit hızla iner.
Masada duran kitaplar ve tavana asılı lamba
Masadaki kitaplar ve asılı lamba: Dengelenmiş kuvvetler etkisindeki cisimler durmaya devam eder.
Sabit hızla inen paraşütçü
Paraşüt açıldıktan sonra yer çekimi ile hava direnci dengelenir; paraşütçü sabit süratle iner.
📝
Sınavda dikkat! Dengelenmiş kuvvetler, cisme hiç kuvvet etki etmediği anlamına gelmez. Cisme kuvvetler etki eder ama bileşkeleri sıfırdır.

4Dengelenmemiş Kuvvetler

Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdan farklı ise bu kuvvetlere dengelenmemiş kuvvetler denir.

  • Duran cisim bileşke kuvvetin yönünde harekete geçer.
  • Hareket eden cismin süratinde ya da hareket yönünde değişiklik olur: hızlanır, yavaşlar, durur ya da yön değiştirir.
Özellik⚖️ Dengelenmiş kuvvetler🚀 Dengelenmemiş kuvvetler
Bileşke kuvvetSıfır (R = 0)Sıfırdan farklı (R ≠ 0)
Duran cisimDurmaya devam ederBileşke yönünde harekete geçer
Hareketli cisimSabit süratle hareketine devam ederHızlanır, yavaşlar, durur ya da yön değiştirir
ÖrnekMasadaki kitap, asılı lambaBir takımın kazandığı halat çekme, itilen alışveriş arabası
📜
Tarihten bir not: İbni Sina
Türk-İslam bilim insanı İbni Sina (980–1037), hareket üzerine çalışmış ve “Fazla kuvvet daha fazla hızlanma demektir.” görüşünü savunmuştur. Bu görüş, bugün öğrendiğimiz “dengelenmemiş kuvvet cismin süratini değiştirir” fikriyle bağlantılıdır.
İbni Sina çalışma odasında
İbni Sina, kuvvet ve hareket üzerine görüşleriyle bilim tarihinde önemli bir yere sahiptir.

5Deney: Kuvvetler Hareketi Nasıl Etkiler?

Araştırma sorusu: Bir cisme zıt yönlerde uygulanan kuvvetler eşit olduğunda ve eşit olmadığında cismin hareketi nasıl değişir?

Hipotez (örnek): “Kuvvetler eşitse araba hareket etmez; kuvvetler farklıysa araba büyük kuvvetin yönünde hareket eder.”

Malzemeler: Oyuncak araba, iki dinamometre, ip, düz bir masa.

  1. Arabanın iki ucuna birer ip bağla ve iplerin uçlarına dinamometreleri tak.
  2. İki arkadaşın dinamometreleri zıt yönlere doğru çeksin.
  3. Önce iki dinamometre de aynı değeri göstersin (örneğin 3 N – 3 N). Arabanın hareketini gözle.
  4. Sonra bir taraf daha fazla çeksin (örneğin 5 N – 3 N). Arabanın hareketini gözle.
  5. Ölçümlerini aşağıdaki tabloya kaydet ve bileşke kuvveti hesapla.
  6. Sonuçlarını diğer gruplarla karşılaştır. Hipotezin doğrulandı mı?
İki ucundan dinamometreyle çekilen oyuncak araba
Deney düzeneği: Oyuncak araba iki ucundan dinamometrelerle zıt yönlere çekiliyor.
DenemeSağa (N)Sola (N)BileşkeAraba ne yaptı?
1330Hareket etmedi (dengelenmiş)
2532 N, sağaSağa hareket etti (dengelenmemiş)
3242 N, solaSola hareket etti (dengelenmemiş)
🔍
Değişkenler: Değiştirdiğimiz değişken uygulanan kuvvetlerin büyüklüğüdür. Gözlediğimiz değişken arabanın hareketidir. Araba, masa ve ip her denemede aynı kalmalıdır (sabit tutulan değişkenler).

!Sık Yapılan Yanlışlar

❌ Doğrultu ile yön aynı şeydir.✅ Sağ ve sol aynı doğrultuda ama zıt yönlüdür.
❌ Zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi toplanarak bulunur.✅ Zıt yönlü kuvvetlerde büyükten küçük çıkarılır.
❌ Bileşke kuvvetin yönü küçük kuvvetin yönündedir.✅ Bileşke, büyük kuvvetin yönündedir.
❌ Duran bir cisme hiç kuvvet etki etmez.✅ Etki eden kuvvetler dengelenmiştir, bileşke sıfırdır.
❌ Hareket eden bir cisme mutlaka dengelenmemiş kuvvet etki eder.✅ Sabit süratle giden cisme dengelenmiş kuvvetler etki edebilir.

🔑Anahtar Kavramlar

Uygulama noktası: Kuvvetin cisme etki ettiği nokta
Doğrultu: Kuvvetin etki ettiği çizgi (yatay, dikey)
Yön: Kuvvetin doğrultu üzerindeki tarafı (sağ, sol…)
Büyüklük: Kuvvetin değeri (N)
Bileşke kuvvet (R): Kuvvetlerin toplam etkisini tek başına yapan kuvvet
Dengelenmiş kuvvetler: Bileşkesi sıfır olan kuvvetler
Dengelenmemiş kuvvetler: Bileşkesi sıfırdan farklı olan kuvvetler

✓Kendini Dene

Cevabını seç, hemen doğru mu yanlış mı öğren!

1. Aşağıdakilerden hangisi kuvvetin özelliklerinden biri değildir?

2. Bir kuvvet okunun uzunluğu kuvvetin hangi özelliğini gösterir?

3. Bir kutuya aynı yönde 6 N ve 4 N’luk iki kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet kaç N’dur?

4. Bir cisme sağa 8 N, sola 3 N’luk kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet nedir?

5. Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise bu kuvvetlere ne ad verilir?

6. Duran bir cisme dengelenmiş kuvvetler etki ederse ne olur?

7. Halat çekme yarışında A takımı 600 N, B takımı 450 N kuvvet uyguluyor. Halat hangi takıma doğru hareket eder?

8. Aşağıdakilerin hangisinde dengelenmiş kuvvetler etki eder?

9. Bir cisme sağa 7 N, sola 7 N kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet kaç N’dur?

10. “Fazla kuvvet daha fazla hızlanma demektir.” görüşünü savunan Türk-İslam bilim insanı kimdir?

11. “Sağa ve sola doğru etki eden iki kuvvet farklı doğrultudadır.”

12. “Zıt yönlü iki kuvvetin bileşkesi, büyük olan kuvvetin yönündedir.”

Puanın: 0 / 12

✏️ Boşlukları Doldur

Önce kendin düşün, sonra “Cevapları Göster” düğmesine bas.

  1. Kuvvetin cisme etki ettiği noktaya uygulama noktası denir.
  2. Kuvvetlerin toplam etkisini tek başına yapan kuvvete bileşke kuvvet denir.
  3. Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi bulunurken kuvvetler toplanır.
  4. Bileşkesi sıfır olan kuvvetlere dengelenmiş kuvvetler denir.
  5. Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindeki duran cisim harekete geçer.

★Kısaca Hatırla

  • Kuvvetin 4 özelliği: uygulama noktası, doğrultu, yön, büyüklük. Kuvvet ok ile gösterilir.
  • Doğrultu ≠ yön: sağ ve sol aynı doğrultuda, zıt yönlüdür.
  • Bileşke kuvvet (R): tüm kuvvetlerin etkisini tek başına yapan kuvvet.
  • Aynı yönlü → topla. Zıt yönlü → büyükten küçüğü çıkar; yön büyük kuvvetin yönü.
  • Dengelenmiş (R = 0): duran durur, hareketli sabit süratle devam eder.
  • Dengelenmemiş (R ≠ 0): duran harekete geçer, hareketli hızlanır, yavaşlar ya da yön değiştirir.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli · FB.6.2.1 Bileşke kuvveti yapılandırabilme · FB.6.2.2 Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi altındaki bir cismin hareketine yönelik deney yapabilme

5. SINIF 2. ÜNİTE KUVVET VE KUVVETİN ÖLÇÜLMESİ

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 5.SINIF, KONU ÖZETLERİ , , , , , , , ,
5. Sınıf Fen Bilimleri · 2. Ünite · 1. Bölüm

Kuvvet ve Kuvvetin Ölçülmesi

Kuvvet nedir, nasıl ölçülür? Dinamometre, Newton ve esneklik. Sınava hazırlık için tüm konu tek sayfada.

🎯 Bu bölümde neler öğreneceğim?
  • Kuvvetin ne olduğunu ve özelliklerini
  • Kuvvetin büyüklüğünün dinamometre ile ölçüldüğünü
  • Kuvvet biriminin Newton (N) olduğunu
  • Esneklik kavramını ve yay kalınlığının önemini
  • Basit malzemelerle kendi dinamometre modelimi tasarlamayı
💪 Kuvvet📏 Dinamometre🔢 Newton🌀 Esneklik📖 Ölçüm🛠️ Model✅ Test

1Kuvvet Nedir?

Bir cisme uygulanan itme ya da çekme etkisine kuvvet denir. Kapıyı açarken, topa vururken, çantamızı taşırken, ipi çekerken hep kuvvet uygularız.

Kuvvetin cisimler üzerindeki etkileri

▶️Duran cismi hareket ettirir. Örnek: Masadaki kalemi itmek
⏹️Hareket eden cismi durdurur. Örnek: Kalecinin topu tutması
⏩Hareketli cismin hızını değiştirir. Örnek: Bisiklette pedala daha hızlı basmak
↪️Hareketli cismin yönünü değiştirir. Örnek: Gelen topa kafa vurmak
🫳Cismin şeklini değiştirir. Örnek: Hamura şekil vermek, süngeri sıkmak
Futbolcu topa vuruyor
Topa vurduğumuzda kuvvet, topun hızını ve yönünü değiştirir.
Elle hamura şekil veriliyor
Hamuru sıktığımızda kuvvet, hamurun şeklini değiştirir.

Kuvvetin özellikleri

  • Kuvvetin bir büyüklüğü vardır: Hafif bir kalemi itmek için az, ağır bir dolabı itmek için çok kuvvet gerekir.
  • Kuvvetin bir yönü vardır: Bir cismi sağa, sola, yukarı ya da aşağı doğru itebilir veya çekebiliriz.
  • Kuvvet gözle görülmez, ancak etkileri gözlenir.
  • Kuvvetin büyüklüğü tahminle değil, ölçülerek belirlenir. Çünkü aynı kuvveti bir kişi “az”, diğeri “çok” olarak hissedebilir.
🧲
Biliyor muydun? Bazı kuvvetler cisme dokunmadan da etki eder. Mıknatısın çiviyi uzaktan çekmesi ve havaya attığımız topun yere düşmesi (yer çekimi) buna örnektir.

2Kuvveti Ölçen Araç: Dinamometre

Kuvvetin büyüklüğünü ölçmek için kullanılan araca dinamometre denir. Dinamometrenin içinde esnek bir yay bulunur. Dinamometreye kuvvet uygulandığında yay uzar; kuvvet ortadan kalkınca yay eski hâline döner. Uygulanan kuvvet ne kadar büyükse yay o kadar çok uzar.

012345678910N Askı halkasıDinamometre buradan tutulur ÖlçekBölmeler ve sayılar (N) YayKuvvet uygulanınca uzar Gösterge (ibre)Ölçülen değeri gösterir KancaCisim buraya asılır / çekilir
Yakından bir dinamometre
Dinamometre: İçindeki yay, uygulanan kuvvetle uzar; gösterge kuvvetin büyüklüğünü gösterir.

Dinamometrenin bölümleri

BölümGörevi
Askı halkasıDinamometreyi tutmaya ya da bir yere asmaya yarar.
YayKuvvet uygulanınca uzar, kuvvet kalkınca eski hâline döner.
Gösterge (ibre)Yayla birlikte hareket ederek ölçülen değeri gösterir.
ÖlçekÜzerindeki bölmeler ve sayılar kuvvetin büyüklüğünü okumayı sağlar.
KancaÖlçülecek cisim buraya asılır ya da buradan çekilir.
⚖️
Günlük hayatta dinamometre: Pazarlarda ve havalimanlarında bavulları tartmak için kullanılan el kantarı da bir dinamometre türüdür. İçindeki yay, asılan yükle uzar ve göstergesi değeri gösterir.
El kantarıyla tartım
El kantarı da bir dinamometre türüdür.

3Kuvvetin Birimi: Newton (N)

Kuvvetin birimi Newton‘dur ve kısaca N harfiyle gösterilir. Bu ad, kuvvet ve hareket üzerine önemli çalışmalar yapan İngiliz bilim insanı Isaac Newton‘un onuruna verilmiştir.

5 N
“Beş newton” diye okunur
≈ 1 N
Avucumuzdaki küçük bir elmayı tutmak için gereken kuvvet
≈ 30 N
Dolu bir okul çantasını kaldırmak için gereken kuvvet
📝
Sınavda dikkat! Kuvvetin birimi Newton (N)‘dur. Kilogram (kg) ya da gram (g) kuvvet birimi değildir; bunlar kütle birimidir (kütleyi bir sonraki bölümde öğreneceğiz).

4Esneklik ve Yay Kalınlığı

Kuvvet uygulandığında şekli değişen, kuvvet ortadan kalkınca eski hâline dönebilen maddelere esnek maddeler denir. Bu özelliğe esneklik denir.

Esnek maddelerEsnek olmayan maddeler
Yay, lastik, sünger, balon, top, saç tokasıOyun hamuru (şekli değişir, geri dönmez), cam ve tebeşir (kırılır), kil
Esnek ve esnek olmayan cisimler
Yay, lastik, sünger ve top esnektir; hamur ise sıkıldıktan sonra eski hâline dönmez.

Yay kalınlığı neden önemli?

5 N 5 N İnce yay Çok uzar · küçük kuvvetler için Kalın yay Az uzar · büyük kuvvetler için Aynı kuvvet (5 N) uygulanıyor
  • İnce yaylı dinamometreler küçük kuvvetleri ölçmek için kullanılır. Küçük kuvvetlerde bile belirgin şekilde uzadıkları için daha hassastırlar.
  • Kalın yaylı dinamometreler büyük kuvvetleri ölçmek için kullanılır.
  • Her dinamometrenin ölçebileceği en büyük bir değer vardır. İnce yaylı bir dinamometreye çok büyük bir kuvvet uygulanırsa yay aşırı uzar, esnekliğini kaybeder ve bozulur. Artık doğru ölçüm yapamaz.
Farklı yay kalınlıklarına sahip dinamometreler
Farklı yay kalınlıklarında dinamometreler: ince yay küçük, kalın yay büyük kuvvetleri ölçer.
📝
Sınavda dikkat! Ölçülecek kuvvete uygun dinamometre seçilmelidir: Küçük kuvvet → ince yay, büyük kuvvet → kalın yay.

5Dinamometre ile Doğru Ölçüm

  1. Ölçülecek kuvvete uygun dinamometreyi seç (ince ya da kalın yaylı).
  2. Ölçümden önce göstergenin sıfırı gösterdiğinden emin ol.
  3. Dinamometreyi askı halkasından tut ve kuvvet doğrultusunda düz tut.
  4. Gösterge durduktan sonra değeri göz hizasından oku.
  5. Sonucu birimiyle (N) birlikte tabloya kaydet.

🔢 Okuma alıştırması

012345678910NA dinamometresi 012345678910NB dinamometresi 012345678910NC dinamometresi Her dinamometre 0–10 N ölçebiliyor. Kırmızı ibreler kaç N gösteriyor?

Cevaplar: A: 3 N B: 7 N C: 10 N

🧪 Etkinlik: Kuvvetleri ölçelim

Öğrenci dinamometreyle çekmece açma kuvvetini ölçüyor
Dinamometreyle günlük işlerde uyguladığımız kuvvetleri ölçebiliriz.

Dinamometreyle aşağıdaki işleri yaparken uyguladığın kuvveti ölç ve tabloya kaydet:

Yapılan işTahminim (N)Ölçümüm (N)
Masanın çekmecesini açmak
Oyuncak arabayı masada çekmek
Kalem kutusunu kaldırmak
Sınıf kapısını açmak

Tahminlerinle ölçümlerini karşılaştır. Hangisinde en çok kuvvet uyguladın?

6Kendi Dinamometremizi Tasarlayalım

Problem: Sınıfta küçük cisimleri çekmek için gereken kuvvetleri ölçmek istiyoruz ama yeterince dinamometremiz yok. Basit malzemelerle bir dinamometre modeli tasarlayalım.

Malzemeler (örnek): Lastik bant ya da eski bir tükenmez kalem yayı, karton, cetvel, ataş, plastik bardak, ip, bant, makas, aynı türden bozuk paralar ya da misketler.

  1. Sor ve araştır: Dinamometre nasıl çalışır? Hangi esnek malzemeyi kullanabiliriz?
  2. Planla: Modelinin çizimini yap. Yayın/lastiğin kalınlığını ölçmek istediğin kuvvete göre seç.
  3. Yap: Lastiği kartonun üst ucuna sabitle, alt ucuna ataştan kanca ve gösterge tak.
  4. Ölçeklendir: Kancaya aynı türden misketleri ya da bozuk paraları birer birer ekle; göstergenin geldiği her yeri kartona işaretle.
  5. Test et: Modelinle ölçüm yap, sonuçlarını gerçek bir dinamometreyle karşılaştır.
  6. Geliştir: Arkadaşlarının modelleriyle karşılaştır. Hatalarını ve eksiklerini bir gelişim fırsatı olarak gör ve modelini yenile.
Öğrencilerin basit malzemelerle yaptığı dinamometre modeli
Lastik, karton ve ataşla yapılmış bir dinamometre modeli. Sen de grubunla kendi modelini tasarla!
🤔
Modelin sınırlılıkları: Lastik bantlar zamanla gevşer ve esnekliğini kaybedebilir; bu yüzden ölçümler değişebilir. Gerçek dinamometrelerde metal yay kullanılmasının nedeni budur.

!Sık Yapılan Yanlışlar

❌ Kuvvetin birimi kilogramdır.✅ Kuvvetin birimi Newton (N)‘dur.
❌ Kuvvet sadece itmedir.✅ Kuvvet itme ya da çekme etkisidir.
❌ Büyük kuvvetler ince yaylı dinamometreyle ölçülür.✅ Büyük kuvvetler kalın yaylı dinamometreyle ölçülür.
❌ Oyun hamuru esnek bir maddedir.✅ Oyun hamuru eski hâline dönmediği için esnek değildir.
❌ Kuvvet gözle görülebilir.✅ Kuvvet görülmez, etkileri gözlenir.
❌ Dinamometre her büyüklükte kuvveti ölçebilir.✅ Her dinamometrenin bir ölçme sınırı vardır.

🔑Anahtar Kavramlar

Kuvvet: İtme ya da çekme etkisi
Dinamometre: Kuvvetin büyüklüğünü ölçen araç
Newton (N): Kuvvetin birimi
Esneklik: Şekli değişip eski hâline dönebilme özelliği
Yay: Dinamometrenin esnek, uzayıp kısalan parçası
Model: Gerçek bir aracı temsil eden benzer tasarım

✓Kendini Dene

Cevabını seç, hemen doğru mu yanlış mı öğren!

1. Bir cisme uygulanan itme ya da çekme etkisine ne ad verilir?

2. Kuvvetin büyüklüğünü ölçmek için kullanılan araç hangisidir?

3. Kuvvetin birimi hangisidir?

4. Aşağıdakilerden hangisi kuvvetin etkilerinden biri değildir?

5. Dinamometrenin içinde kuvvet uygulandığında uzayan parça hangisidir?

6. Büyük kuvvetleri ölçmek için nasıl bir dinamometre kullanılmalıdır?

7. Aşağıdakilerden hangisi esnek bir maddedir?

8. En fazla 10 N ölçebilen ince yaylı bir dinamometreyle 50 N’luk kuvvet ölçülmeye çalışılırsa ne olur?

9. Dinamometre ile doğru ölçüm yapmak için hangisi yapılmalıdır?

10. Pazarda kullanılan el kantarı hangi araca örnektir?

11. “Kuvvet gözle görülmez, ancak etkileri gözlenebilir.”

12. “Dinamometreye uygulanan kuvvet arttıkça yay daha az uzar.”

Puanın: 0 / 12

✏️ Boşlukları Doldur

Önce kendin düşün, sonra “Cevapları Göster” düğmesine bas.

  1. Kuvvetin birimi Newton‘dur ve N ile gösterilir.
  2. Kuvvetin büyüklüğü dinamometre ile ölçülür.
  3. Şekli değişip eski hâline dönebilen maddelere esnek madde denir.
  4. Küçük kuvvetleri ölçmek için ince yaylı dinamometre kullanılır.
  5. Dinamometrede ölçülen değeri gösteren parçaya gösterge (ibre) denir.

★Kısaca Hatırla

  • Kuvvet: itme ya da çekme etkisi. Cismi hareket ettirir, durdurur, hızını, yönünü ve şeklini değiştirir.
  • Kuvvetin büyüklüğü ve yönü vardır. Kuvvet görülmez, etkileri gözlenir.
  • Kuvvet dinamometre ile ölçülür. Birimi Newton (N)‘dur.
  • Dinamometrenin bölümleri: askı halkası, yay, gösterge, ölçek, kanca.
  • Kuvvet arttıkça yay daha çok uzar; kuvvet kalkınca eski hâline döner (esneklik).
  • Küçük kuvvet → ince yay, büyük kuvvet → kalın yay. Ölçme sınırı aşılırsa yay bozulur.
  • El kantarı bir dinamometre türüdür.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli · FB.5.2.1 Kuvveti büyüklüğü ile operasyonel olarak tanımlayabilme · FB.5.2.2 Basit araç gereçler kullanarak bir dinamometre modeli tasarlayabilme

8.SINIF 2.ÜNİTE BİYOTEKNOLOJİ

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 8.SINIF, KONU ÖZETLERİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
8.SINIF 2.ÜNİTE BİYOTEKNOLOJİ

BİYOTEKNOLOJİ

BİYOTEKNOLOJİ NEDİR?

İnsan ve çevre sağlığını olumsuz etkilemeyecek yöntemlerle, bilim ve mühendislik alanında çalışmalar yapılarak, biyolojik sistemlerin mal ve hizmet üretiminde kullanılmasıdır.

GENETİK MÜHENDİSLİĞİ NEDİR?

Gen ve DNA yapılarında incelemeler yapan, gen onarımı ve genlerin başka canlılara aktarılması ile ilgili çalışmalar yapan bilim insanlarına GENETİK MÜHENDİSİ denir. Genetik mühendisliğinin çalıştığı en büyük projelerden biri İnsan Genom Projesidir. Bu projede insan DNA ‘sının şifreleri çözülmeye çalışılmakta ve böylece sağlıktan beslenmeye pek çok sorunun çözülmesi hedeflenmektedir.

***Genetik mühendisliği Biyoteknolojinin bir alt dalı olan Moleküler Biyolojinin bir uygulamasıdır. Bu durumda her Biyoteknoloji çalışması Genetik Mühendisliğine ait değildir fakat bütün Genetik Mühendisliği çalışmaları bir Biyoteknoloji çalışmasıdır.***

GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ÇALIŞMALARI

1-GEN AKTARIMI

Bir canlıya ait DNA’nın bir bölümünün başka bir canlı DNA’sına aktarılmasına denir.

GEN AKTARIMI ÖRNEKLERİ

  1. Kutuplarda yaşayan bir balıktan alınan soğuğa karşı dayanıklılık geninin domates ve çileğe aktarılarak soğukta yetiştirilmelerinin sağlanması
  2. Petrolü ve organik atıkları parçalayan enzim üretiminden sorumlu genin bakterilere aktarılması ile denizlerdeki kirliliğin bakterilere temizletilmiştir.
  3. Ateş böceklerinden alınan ışık saçma geninin tütün bitkisine aktarılarak ışık saçan tütün elde edilmiştir.
  4. Yapısında A vitamini olmayan pirince bir bakteri ve nergis bitkisinden gen aktarılarak A vitamini üreten pirinç elde edilmiştir.
  5. İnsanlardan alınan ve insülin hormonu üretmekle görevli olan gen bakterilere aktarılarak bakterilerin insülin hormonu üretmeleri sağlanmıştır.
  6. Larvalara karşı zehirli madde üretiminden sorumlu genin bitkilere aktarılarak zararlı böceklere karşı dirençli bitkiler yetiştirilmiştir.
  7. İnsandan alınan genlerin domuzlara aktarılarak insanlar için gerekli organlar domuzlardan elde edilmiştir.

2-GEN TEDAVİSİ(TERAPİSİ)

Kalıtsal veya sonradan edinilmiş bir hastalığın tedavisi için ilgili hücre veya dokulara ait genetik yapının değiştirilmesine dayanan yöntemdir.

GEN TERAPİSİ BASAMAKLARI

  1. Hastalığa neden olan hatalı gen dizilimi ve olması gereken sağlıklı gen dizilimi belirlenir.
  2. Doğru dizilime sahip gen insan için zararlı olmayan bir virüsün DNA’sına aktarılır.
  3. Bu virüs hastalıklı hücreye gönderilir ve sitoplazmaya ulaşan virüs kendi DNA’sını hücreye gönderir. Virüs DNA’sı hücrenin orijinal DNA’sını bloke eder ve kendi DNA’sını hücreye çoğalttırır.
  4. Böylece sağlıklı genin olduğu DNA hücre çekirdeğine ulaşmış olur. Bu DNA ile artık daha önce kodlanamayan protein kodlanmaya başlar ve hücre sağlıklı hale gelir.
  5. Sağlıklı hücre laboratuvar ortamında çoğaltılarak hastaya nakledilir.
  6. Nakil sonucu sağlıklı hücreler hastada bölünerek çoğalır ve hastalık tedavi edilir.

3-KLONLAMA

Seçilen bir canlının veya bir özelliğin, bir organın birçok kopyasının oluşturulmasıdır.

4-DNA PARMAK İZİ

DNA testi olarak bilinir. DNA’daki gen diziliminin çıkarılması işlemidir. Normal parmak izi ile ilişkisi yoktur. Örneğin; bir cinayet vakasında suçlunun olay yerinde düşen bir saç telinden alınan DNA örneği ile suçlunun tespit edilmesi, babalık testi DNA parmak izi ile ilgilidir.

5-ISLAH

Tarım ve hayvancılıkta daha kaliteli ve verimli ürün almak için Biyoteknolojinin kullanılmasıdır.

BİYOTEKNOLOJİNİN YARAR VE ZARARLARI

YARARLARI

  • Oluşabilecek salgın ve bulaşıcı hastalıkların erken teşhisinde ve tedavisinde çok önemli bir rol oynamaktadır.
  • Aşı sektörünün gelişmesini sağlamaktadır.
  • İlaç sektörünün daha da gelişmesi biyoteknolojinin en büyük yararları arasında yer almaktadır.
  • Biyoteknoloji genetik hastalıkların azaltılmasında büyük rol oynamaktadır.Azaltılabildiği gibi önlenebilir genetik hastalıklar biyoteknoloji sayesinde mümkün olabilmektedir.
  • Hastalıklar veya ilaç sektörü dışında tarımdaki verimi arttırmak için de biyoteknoloji önemli bir rol oynamaktadır.
  • Hayvancılığın daha verimli hale gelmesi sağlanmaktadır
  • Gıda zehirlenmelerinin önüne geçilebilmesi biyoteknoloji sayesinde mümkün olmaktadır.
  • Tarımda elde edilen dayanıklı ve verimli ürünler ile ilaç ve gübre kullanımı azaltılabilir.
  • Nesli tükenme tehlikesinde olan canlılar klonlama ile çoğaltılabilir.
  • Çevre kirliliği azaltılabilir.
  • Yapay doku ve organlar üretilebilir.
  • Hormonlar elde edilebilir.
  • Kök hücre elde edilip kullanılabilir.
  • Vitamin tabletleri meyveli yoğurt gibi besinler elde edilebilir.
  • Sebze ve meyvelerin raf ömrü uzatılabilir.
  • A vitaminli pirinç,yüksek proteinli soya gibi besinler üretilebilir.

ZARARLARI

  • Biyoteknoloji taraflı olarak kullanıma çok müsaittir.
  • Biyolojik silah yapımında kullanılmaktadır.
  • Genetiği değiştirilmiş organizmalar sebze ve meyve üretiminde kullanılmasına neden olmaktadır.
  • Biyoteknoloji kullanımı nedeniyle toksik atıklar meydana gelmektedir.
  • Birçok canlının ölmesine ve besin zincirinin bozulmasına neden olmaktadır.
  • Ekosistemin bozulmasına neden olmaktadır.
  • Doğal denge ve döngülerin bozulmasına neden olmaktadır.
  • Biyolojik çeşitliliği azaltabilir.
  • Elde edilen yeni ürünler alerjik reaksiyonlara sebep olabilir.
  • GDO’lu besinler insan sağlığını olumsuz etkilemektedir.
  • Genetiği değiştirilmiş bitkilerle beslenen yararlı kuş ve böcekleri öldürerek doğal dengeyi bozabilir.

ÖZETLE;

Biyoteknoloji, insan, hayvan ve bitki hücrelerinin fonksiyonlarını anlamak ve değiştirmek amacıyla uygulanan çeşitli teknikleri ve işlemleri tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Canlıların iyileştirilmesi ya da endüstriyel kullanımına yönelik ürünler geliştirilmesini, modern teknolojinin doğa bilimlerine uygulanmasını kapsar.

Uygulamalar arasında;

  • İnsan sağlığına yönelik olarak proteinlerin üretilmesi
  • Bazı hormon, antikor, vitamin ve antibiyotik üretilmesi
  • Çok zor şartlara sahip çevrelerde (sıcak, kurak,tuzlu…) yaşayan organizmaların enzimlerini ve biyomoleküllerini saflaştırarak bunların sanayide kullanılması
  • Yeni sebze ve meyve üretimi
  • İnsandaki zararlı genlerin elemine edilmesi
  • Aşı, pestisit, tıbbi bitki üretimi
  • İnsanın zarar görmüş veya işlevini kaybetmiş organ ve dokularının değiştirilmesi için yapay organ ve doku üretimi

8.Sınıf 2.Ünite Biyoteknoloji Konu Özeti

Fenozom’u Takip Edin!

---<span class="has-inline-color has-white-color">Döndü TOPKAYA</span>
—Döndü TOPKAYA                                                                                                                                      Fen Bilimleri Öğretmeni

8.SINIF 2.ÜNİTE ADAPTASYON

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 8.SINIF, KONU ÖZETLERİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
8.Sınıf 2.Ünite Adaptasyon Konu Özeti

ADAPTASYON

ADAPTASYON NEDİR?

Canlıların bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran, o çevreye uyumunu sağlayan kalıtsal özelliklerinde ADAPTASYON denir.

Adaptasyon canlının bir çevrede ;

  • Yaşama sansını artıran özellikleri
  • Düşmandan korunmasını sağlayan özellikleri
  • Beslenmesini sağlayan özellikleri
  • Avlanmasını sağlayan özellikleri
  • Üreme şansını artıran özellikleri
  • Çevresel faktörlere uyumunu sağlayan özellikleridir.

ADAPTASYON ÖRNEKLERİ

KUTUP AYISI
  • Küçük kulak ve burun ısı kaybını engeller.
  • Beyaz post karda gizlenmesini ve avlanmasını kolaylaştırır.
  • Kalın kürk ve yağ deposu vücut sıcaklığını korur
  • Geniş ayak tabanları karda batmadan yürümeyi sağlar.
DEVE
  • Geniş ayak tabanları çölde batmadan yürümeyi sağlar.
  • Hörgüçte depolanan yağ uzun süre su içmeden hayatta kalmayı sağlar.
  • Uzun kirpik ve kulak kılları çöl kumlarından bu organları korur.
  • Postunun rengi çöle kamufle olmasını sağlar.
ÇİTA
  • Kuvvetli bacaklar hızlı koşarak avlanmayı kolaylaştırır.
  • Keskin dişleri eti parçalamasına yardımcı olur.
  • Desenli kürk savanda gizlenmesini kolaylaştırır.
  • Esnek ve hafif vücut hızlı koşmasına yardımcı olur.
  • Keskin ve kuvvetli pençelere avlanmayı kolaylaştırır.
KAKTÜS
  • Çöl ortamına adapte olmak için gövdede su depolanması kaktüsün uzun süre susuz yaşamasını sağlar.
  • İğne şeklindeki yapraklar terlemeyi en aza indirerek su kaybını engeller.
KURBAĞA
  • Deri ve akciğer solunumu yapması hem karada hem suda yaşamasını sağlar.
  • Arka uzun bacaklar zıplamayı ve hızlı yüzmeyi sağlar.
  • Çok sayıda yumurta bırakması üreme şansını artırır.
  • Uzun dili ile sinek yakalayarak beslenme şansı artar.
  • Ayak parmaklarının perdeli olması yüzmeyi kolaylaştırır.
NİLÜFER
  • Geniş yapraklar terlemeyi artırarak fazla suyu dışarı atar.
  • Geniş yaprakları ve yaprakların içinde bulunan geniş hava boşlukları ile su yüzeyinde kalması sağlanır.
  • Kartal, şahin ve atmaca gibi yırtıcı kuşların gaga ve pençe yapılarının avlarını yakalayacak ve parçalayacak şekilde olması.
  • Bukalemunun bulunduğu ortama ve duruma göre renk değiştirmesi.
  • Karanlık ortamda kalan yarasanın sese karşı duyarlı olması.
  • Ördek ve kazların suda yüzebilmek için ayak parmaklarının arasında perde bulunması.
  • Yunusların vücutlarında yağ depo edebilmeleri.
  • Zebraların çizgili görünümleri.
  • Arıların renkleri ve polen toplamaya uygun ağız yapıları
  • Örümceklerin ağ örebilmeleri.
  • Fillerin uzun hortumlarının ve kulaklarının olması.
  • Yılanların yaşadıkları ortama uygun renkte olması ve deri değiştirebilmeleri
  • Deve kuşlarının hızlı koşabilmek için uzun ve güçlü bacaklarının olması.
  •  Penguenlerin ayak parmaklarının arasındaki perdeleri hızlı yürümelerini, deri altında depolanan yağ ise soğuk ortamlarda vücut sıcaklığının korunmasını sağlar.
  • Sıcak bölgelerde yaşayan tilki, fare ve tavşanların ısı kaybını arttırarak vücut sıcaklığını koruması için kulak ve kuyrukların uzun, vücut yüzeylerinin geniş olması.
  • Bitki yapraklarının dallara birbirlerinin güneşlenmesini engellemeyecek şekilde dizilmesi.
  • Kara ekosisteminde yaşayan çam ağaçlarının iğne yapraklı olması dört mevsim yeşil kalmasını ve çok sıcak veya soğuk iklimlere karşı dayanıklı olmasını sağlar.
  • Ilıman iklimde yaşayan palmiyelerin terlemeyi arttırmak için geniş yapraklı olması.
  • Yaprakların üzerinde yaşayan böceklerin yapraklarla aynı renkte olması düşmanlarından korunmasını sağlar.
  • Kamufle olmuş canlıların tamamı düşmandan korunma veya avlanma bakımından adapte olmuştur.
  •  Tırpana balığının kuyruğunda üretilen elektrik düşmana karşı kendini korur ve karşı cinsin ilgisini çekerek üreme şansını arttırır.
  • Köpek balıklarının sırt ve karın bölgesinin renginin farklı olması, suyun üst ve alt kısmında görünmesini zorlaştırır ve avlanmayı kolaylaştırır.
  • Deniz kaplumbağasında, kara kaplumbağasından farklı olarak yüzmesini sağlayan palet şeklinde ayaklar bulunur.
  • Penguenlerin sırt kısmının koyu renkte ve karın kısmının açık renkte olması okyanusta yukarıdan ve aşağıdan bakan canlılardan korunmasını sağlar.
  • Mürekkep balıklarının düşman görünce mürekkep püskürtmesi ve suyu bulandırıp kaçması
  • Bombardıman böceklerinin düşman görünce karın kısmından kimyasal püskürtmesi
  • Balık ve kurbağaların çok sayıda yumurta bırakarak üreme şansını artırması
  • Yılanların ve bazı böcek türlerinin zehirli olması
KAMUFLE OLMUŞ CANLILAR

DOĞAL SEÇİLİM NEDİR?

Canlıların sağladığı adaptasyonlar yaşadıkları çevrede rekabete sebep olur. Bu sebeple çevreye en iyi uyum sağlayan canlı güçlüdür ve hayatta kalır. Uyum sağlayamayan zayıf canlılar ise çevre tarafından yok edilir. Bu sürece DOĞAL SEÇİLİM denir.

Açık renkte gövdeye sahip olan ağaçlarda yaşayan güve kelebeklerinden açık renk olanlar kamufle olurken koyu renk olanlar kuşlar tarafından avlanmaktadır.

Sanayi devriminden sonra artan çevre kirliliği ile ağaç renkleri koyulaşmıştır. Bu durumda ise açık renkli kelebekler kuşlara yem olurken koyu renkli olanlar kamufle olup korunmuştur.

RESİM 1 ve Resim 2’de verilen örnekte olduğu gibi değişen çevre koşullarına uyum sağlayan canlı hayatta kalır, uyum sağlayamayan canlı çevre tarafından yok edilir.

VARYASYON NEDİR?

Tür içindeki çeşitliliğe varyasyon denir.

NOT: Aynı ortamda yaşayan farklı canlılar benzer adaptasyonlar gösterebilir.

KUTUP EKOSİSTEMİ

Beyaz post, geniş tabanlı ayaklar, küçük kulaklar ve burun, kalın yağ tabakası

ÇÖL EKOSİSTEMİ

Terlemeyi artıran büyük kulaklar ve burun, çöle uygun kürk rengi

8.Sınıf 2.Ünite Adaptasyon Konu Özeti

Fenozom’u Takip Edin!

---<span class="has-inline-color has-white-color">Döndü TOPKAYA</span>
—Döndü TOPKAYA                                                                                                                                      Fen Bilimleri Öğretmeni

8.SINIF 2.ÜNİTE MUTASYON MODİFİKASYON

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 8.SINIF, KONU ÖZETLERİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
8.SINIF 2.ÜNİTE MUTASYON MODİFİKASYON

8.Sınıf 2.Ünite Mutasyon Modifikasyon Konu Özeti

MUTASYON VE MODİFİKASYON

MUTASYON

DNA’nın kendini eşlemesi esnasında oluşabilecek hatalı dizilimler canlının genetik özelliklerinin değişmesine sebep olabilir. DNA’da meydana gelen bu değişimlere mutasyon denir.

  • Mutasyonlar üreme hücrelerinde gerçekleşirse kalıtsal olur yani dölden döle aktarılır.
  • Mutasyonlar vücut hücrelerinde meydana gelirse sadece o canlıyı ilgilendirir.
  • Eşeysiz üreyen canlılarda vücut hücresindeki mutasyon da oluşacak yeni canlılara geçebilir.

MUTASYONA NEDEN OLAN ETMENLER

  • Radyasyon
  • Ultraviyole ışınlar
  • Bazı kimyasallar
  • Sigara
  • Aşırı sıcaklık

NOT: Mutasyonlar her zaman genlerde olmak zorunda değildir. Hücre bölünmesi esnasında kromozomların birbirinden ayrılmaması sonucu kromozom mutasyonları da gerçekleşebilir.

ZARARLI MUTASYONLAR

  • Albinoluk
  • Down Sendromu
  • Orak hücreli anemi
  • Altı parmaklılık
  • İki başlı hayvanlar
  • Dört boynuzlu keçi
  • Yapışık ikizlilik
  • Bütün kanser çeşitleri
  • Hemofili
  • Yapışık parmaklılık
  • Renk körlüğü
  • ALTI PARMAKLILIK
  • İKİ BAŞLI KAPLUMBAĞA
  • DÖRT BOYNUZLU KOÇ
  • ALBİNOLUK
  • DOWN SENDROMU
  • YAPIŞIK İKİZLER
  • TAVŞAN DUDAK

YARARLI MUTASYONLAR

  • Van kedisi
  • Ankara kedisi
  • Çekirdeksiz üzüm
  • Ürün ve tohum sayısı artan bitkiler
  • HIV virüsüne karşı direncin artması
  • Akdeniz anemisine karşı direncin artması
  • Ölümcül virüslerin insan vücudu için uyumlu hale gelmesi ve ölümcül olma durumunun ortadan kalkması
  • VAN KEDİSİ
  • HIV VİRÜSÜ
  • ANKARA KEDİSİ

MODİFİKASYON

Çevre şartlarının etkisiyle canlının dış görünüşünde meydana gelen ve kalıtsal olmayan değişimlerdir.

  • Modifikasyonlar kalıtsal değildir.
  • Çevre şartları etkisiyle oluşan değişimlerdir. Şartlar eski haline geldiğinde canlı da tekrar eski haline gelebilir.
  • Genlerin yapısı değişmez, sadece işleyişi değişir.

MODİFİKASYONA NEDEN OLAN ETMENLER

  • Sıcaklık
  • Işık miktarı
  • pH değeri
  • beslenme şekli
  • nem miktarı
  • basınç

MODİFİKASYON ÖRNEKLERİ

Himalaya tavşanı

Himalaya tavşanlarında beyaz tüyler kazınarak buz torbası bağlandığında tüyler siyah renkte çıkar.

Sirke sineği

Sirke sineği 18 ‘C civarında bir sıcaklıkta yetişirse kıvrık kanatlı olurken, 34 ‘C civarında yetişirse düz kanatlı olur.

Kasların gelişimi

Düzenli spor yapanlarda kaslar gelişir fakat sporu bırakırsa eski haline geri döner.

Çuha çiçeği

Çuha çiçeği 15-20 ‘C sıcaklıkta yetişirse kırmızı, 30-35 ‘C sıcaklıkta yetişirse beyaz renk çiçek açar.

Ortanca bitkisi

Ortanca bitkisi toprağın pH değeri düşükse mavi, yüksek ise pembe çiçek açar.

Arılar

Arı kovanında döllenmiş yumurtadan oluşan larvalar arı sütü ile beslenirse kraliçe arı, bal ve polen ile beslenirse işçi arıları oluşturur.

çimlenme

Işıklı ortamda çimlenen bitki yeşil renktedir fakat karanlıkta çimlenen bitki sarı renkte olur.

Karahindiba

Karahindiba bitkisinin dağlarda yetişenleri kısa boylu, ovada yetişenleri uzun boylu olur.

Bronzlaşma

Yazın Güneş altında uzun süre kalınca ten bronzlaşır ve kışın tekrar açılır.

MUTASYONMODİFİKASYON
Genlerin yapısı değişir.Genlerin işleyişi değişir.
Üreme hücrelerindeki mutasyonlar kalıtsaldır.Kalıtsal değildir.
Bütün mutasyonlar dış görünüşte ortaya çıkmayabilir.Etkisi dış görünüşte ortaya çıkar.
Radyasyon, aşırı sıcaklık, kimyasal maddeler, ultraviyole ışınlar, sigara mutasyona neden olur.Sıcaklık, ışık miktarı, pH miktarı, beslenme şekli, nem modifikasyona neden olur.

8.Sınıf 2.Ünite Mutasyon Modifikasyon Konu Özeti

Fenozom’u Takip Edin!

---<span class="has-inline-color has-white-color">Döndü TOPKAYA</span>
—Döndü TOPKAYA                                                                                                                                      Fen Bilimleri Öğretmeni

8.SINIF 2. ÜNİTE KALITIM

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 8.SINIF, KONU ÖZETLERİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
8.SINIF 2. ÜNİTE KALITIM

8.Sınıf 2.Ünite Kalıtım Konu Özeti

KALITIM

KALITIM

Canlılarda bulunan özelliklerin döllenme yoluyla yeni nesillere aktarılmasına KALITIM denir. Bunu inceleyen bilim dalına GENETİK denir.

MENDEL KİMDİR?

Gregor Mendel, uzun ismiyle Gregor Johann Mendel, genetiğin babası olarak bilinir. En çok bezelyelerle yaptığı çalışmalarla bilinir. Rahip olan Gregor Mendel bitkilerde belirli özelliklerin belirli kurallara göre kalıtıldığını ortaya çıkardı. Çalışmalarının değeri ölümünden çok sonra anlaşıldı.Gregor Mendel botanikçi ve rahiptir. 20 Temmuz 1822’de Avusturya İmparatorluğu’nda doğmuş ve 6 Ocak 1884’te 61 yaşında ölmüştür. Çiftçi bir ailede dünyaya gelen Mendel, önce rahip olmuş, daha sonrada Viyana Üniversitesi’nde bilimsel eğitim almıştır. Resesif ve dominant gibi terimleri ve kavramları bezelye deneyleri ile ortaya çıkarmıştır. Genetik biliminin kurucusudur.

Mendel kalıtım çalışmalarında bezelyelere ait 7 farklı karakter ve 14 özellik üzerinde çalışmalar yaparak bugünkü kalıtım bilimine öncülük etmiştir.

MENDEL’İN DENEYLERİNDE BEZELYE KULLANMA NEDENLERİ

  • Bezelyenin kolay yetişen bir bitki olması
  • Üreme süresi kısa olduğu için çalışmalardan çabuk sonuç alınması
  • Karakter (genetik özellik) sayısının fazla olması
  • Her bir karakterin iki zıt çeşidinin olması( uzun boy-kısa boy vb.)
  • Hem dişi organ hem erkek organın aynı çiçek üzerinde olması ve taç yapraklar tarafından tamamen sarılıp yabancı tozlaşmayı önlemesi
  • Seçilen özelliklerin aynı kromozomlar üzerinde bulunması

MENDEL’İN ÇALIŞMALARI

  1. Bezelyeye ait bir karakter belirleniyor.
  2. Belirlenen karakterdeki bezelyelerden birinin erkek organlarını kesiyor ve diğer bezelye çiçeğinin polenlerini fırça yardımıyla toplayarak erkek organları kesilen çiçeğe temas ettiriyor ve tozlaşmasını sağlıyor.
  3. Elde edilen tohumları toprağa ekiyor ve aynı özelliği gösterenleri seçip işlemi tekrarlıyor. Sonuçta bütün bezelyeler aynı özellikte olduğunda bu özelliğe ait saf döl bezelye elde etmiş oluyor.( örneğin uzun boy özelliğinde tamamı uzun bezelye oluştuğunda saf döl uzun boylu bezelye elde etmiş oluyor.)
  4. Belirlenen özelliğin zıttını(kısa boy) da aynı işemlerden geçirerek o özelliğe ait saf döller elde ediyor.
  5. Belirlediği iki zıt özelliğin saf döllerini tozlaştırarak melez döller elde ediyor.( uzun boy ile kısa boy)
  6. Yaptığı çalışmaları olasılık hesaplamaları ile bilimsel hale getiriyor.

KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

ALEL GEN

Dişi ve erkekten gelen kromozomların üzerinde karşılıklı olarak bulunan ve aynı karaktere etki eden gen çiftidir.

BASKIN(DOMİNANT) GEN

Etkisini canlının dış görünüşünde her zaman gösterebilen gendir. Büyük harflerle gösterilir. ( A , B, D, K…)

ÇEKİNİK(RESESİF) GEN

Etkisini canlının dış görünüşünde sadece baskın gen olmadığı zaman gösterebilen gendir. Küçük harflerle gösterilir. ( a, b, d, k…)

SAF DÖL(HOMOZİGOT)

Dişi ve erkekten gelen alel genlerin aynı olma durumudur. ( AA, bb, DD, kk…)

MELEZ DÖL(HETEROZİGOT)

Dişi ve erkekten gelen alel genlerin farklı olma durumudur. ( Aa, Bb, Dd, Kk…)

FENOTİP

Canlının dış görünüş özellikleridir. (Göz rengi, saç rengi, boy uzunluğu vb..)

GENOTİP

Canlının dış görünüşünü oluşturan kalıtsal özellikleridir. (Aa, DD, Kk vb.)

ÇAPRAZLAMA

Dişi ve erkek genotiplerinden oluşacak karakterlerin olasılığının hesaplanmasıdır.

BEZELYELERDE İNCELENEN KARAKTERLER

KARAKTERLERÇİÇEK RENGİÇİÇEK KONUMUBİTKİ BOYUTOHUM ŞEKLİTOHUM RENGİTOHUM ZARF RENGİTOHUM ZARF ŞEKLİ
BASKIN
MOR ÇİÇEK
ÇİÇEKLERİ YANDA
UZUN BOYLU
DÜZGÜN TOHUM
SARI TOHUM

YEŞİL TOHUM ZARFI
DÜZ TOHUM ZARFI
ÇEKİNİK
BEYAZ ÇİÇEK
ÇİÇEKLERİ UÇTA
KISA BOYLU
BURUŞUK TOHUM
YEŞİL TOHUM
SARI TOHUM ZARFI
BOĞUMLU TOHUM ZARFI

ÇAPRAZLAMALAR

KARAKTERLERÇİÇEK RENGİ
A-MOR
a-BEYAZ		ÇİÇEK KONUMU
B-ÇİÇEK YANDA
b-ÇİÇEK UÇTA		BİTKİ BOYU
K-UZUN
k-KISA		TOHUM ŞEKLİ
D-DÜZGÜN
d-BURUŞUK		TOHUM RENGİ
M-SARI
m-YEŞİL		TOHUM ZARF RENGİ
H-YEŞİL
h-SARI		TOHUM ZARF ŞEKLİ
R-DÜZ
r-BOĞUMLU
SAF DÖL BASKINAA

SAF DÖL MOR ÇİÇEK		BB

SAF DÖL ÇİÇEKLERİ YANDA		KK

SAF DÖL UZUN BOYLU		DD

SAF DÖL DÜZGÜN TOHUM		MM

SAF DÖL SARI TOHUM
HH

SAF DÖL YEŞİL TOHUM ZARFI		RR

SAF DÖL DÜZ TOHUM ZARFI
MELEZ DÖL BASKINAa

MELEZ DÖL MOR ÇİÇEK		 Bb
MELEZ DÖL ÇİÇEKLERİ YANDA		Kk
MELEZ DÖL UZUN BOYLU		Dd
MELEZ DÖL DÜZGÜN TOHUM		Mm
MELEZ DÖL SARI TOHUM		Hh
MELEZ DÖL YEŞİL TOHUM ZARFI		Rr
MELEZ DÖL DÜZ TOHUM ZARFI
SAF DÖL ÇEKİNİKaa

SAF DÖL BEYAZ ÇİÇEK		bb

SAF DÖL ÇİÇEKLERİ UÇTA		kk

SAF DÖL KISA BOYLU		dd

SAF DÖL BURUŞUK TOHUM		mm

SAF DÖL YEŞİL TOHUM		hh

SAF DÖL SARI TOHUM ZARFI		rr

SAF DÖL BOĞUMLU TOHUM ZARFI

İNSANLARDA KALITSAL KARAKTERLER

KARAKTERLERSAÇ RENGİSAÇ ŞEKLİGÖZ RENGİKULAK MEMESİDUDAK ŞEKLİKİRPİK BOYUTEN RENGİ
BASKIN
KOYU
KIVIRCIK
KOYU
AYRIK		KALIN
UZUN
KOYU
ÇEKİNİK
SARI
DÜZ
RENKLİ
YAPIŞIK
İNCE
KISA
AÇIK

8.Sınıf 2.Ünite Kalıtım Konu Özeti

Fenozom’u Takip Edin!

---<span class="has-inline-color has-white-color">Döndü TOPKAYA</span>
—Döndü TOPKAYA                                                                                                                                      Fen Bilimleri Öğretmeni

6.SINIF 2.ÜNİTE BOŞALTIM SİSTEMİ

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
6.Sınıf 2.Ünite Boşaltım Sistemi Konu Özeti

BOŞALTIM SİSTEMİ

BOŞALTIM NEDİR?

Vücudumuzda çeşitli faaliyetler sonucu ortaya çıkan atık ve zararlı maddelerin vücuttan uzaklaştırılmasıdır.

VÜCUTTAKİ ATIK MADDELER NELERDİR?

  • Hücrelerde proteinlerin kullanılması sonucu oluşan amonyak
  • Karbondioksit ve su, mineraller
  • Safra ve sindirim sonucu oluşan atıklar

VÜCUTTAN ATIK MADDELERİ UZAKLAŞTIRAN ORGANLAR

1-BOŞALTIM SİSTEMİ

  • Kanda biriken zararlı atıkların vücut dışına atılmasında görevlidir.

2- DİĞER ORGANLAR

AKCİĞERLER

  • Soluk alıp verme sonucunda Karbondioksit ve fazla suyu dışarı atar.

DERİ

  • Terleme yoluyla fazla su ve mineralleri dışarı atar.

KALIN BAĞIRSAK

  • Sindirim atıkları ve safrayı anüsten dışarı atar.

BOŞALTIM SİSTEMİ YAPI VE ORGANLARI

1- BÖBREK

  • Karın bölgesinin arka tarafında iki adet bulunan organdır.
  • Görevi kanı süzerek atık ve zararlı maddeleri ayırmaktır.
  • Böbreklerde NEFRON adı verilen bölgelerde kan süzülür ve su, üre, fazla tuz kandan ayrılır.
  • Kanı süzme görevi böbreklerimizin görev birimi olan ve her böbrekte milyonlarca sayıda bulunan Nefronlar ile gerçekleştirilir.
NEFRONUN YAPISI

2-ÜRETER

  • Böbreklerde kanın süzülmesi ile oluşan idrarın böbrekten idrar kesesine taşınmasını sağlayan borulardır.
  • Her böbreğe bağlı bir tane olmak üzere toplam iki adet üreter vardır.

3-İDRAR KESESİ(MESANE)

  • İdrarın geçici süreliğine bekletilip depo edildiği bölümdür.
  • Düz kaslardan oluşmuştur
  • Yetişkin bir insanda ortalama 500-700 mL idrar depo edebilir.

4-ÜRETRA

  • İdrarın vücut dışına atıldığı bölümdür.

BOŞALTIM SİSTEMİNDE GERÇEKLEŞEN OLAYLAR

  • Böbrek atardamarı ile böbreğe gelen kan nefronlarda süzülür.
  • Süzülüp temizlenen kan böbrek toplardamarı ile böbrekten ayrılır ve vücuttaki yolculuğuna devam eder.
  • Süzülme sonucunda toplanan su,tuz ve üre idrarı oluşturur ve böbreğin orta kısmında toplanarak üretere geçer.
  • Üreterler yardımıyla idrar böbrekten çıkarak idrar kesesine taşınır.
  • İdrar kesesinde bir süre idrar depolanır ve bekletilir.
  • İdrar kesesinde biriken idrar üretra ile vücut dışına atılır.

NOT: Proteinlerin sindirimi sonucunda hücrede oluşan amonyak zehirli bir bileşiktir. Karaciğer amonyağı daha az zehirli olan üreye çevirir ve kana verir. Böbreklerde üre kandan süzülerek ayrılır.

BOŞALTIM SİSTEMİ YAPI VE ORGANLAR – Döndü Topkaya
NEFRONLARDA KANIN SÜZÜLMESİ – Döndü Topkaya
BÖBREKLER – Döndü Topkaya
İDRAR KESESİ – Döndü Topkaya

6.Sınıf 2.Ünite Boşaltım Sistemi Konu Özeti

Fenozom’u Takip Edin!

---<span class="has-inline-color has-white-color">Döndü TOPKAYA</span>
—Döndü TOPKAYA                                                                                                                                      Fen Bilimleri Öğretmeni

6.SINIF 2.ÜNİTE SOLUNUM SİSTEMİ

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
6.Sınıf 2.Ünite Solunum Sistemi Konu Özeti

SOLUNUM SİSTEMİ

SOLUNUM NEDİR?

Canlılar günlük aktiviteleri için enerjiye ihtiyaç duyarlar. Bu enerjiyi yediğimiz besinlerden sağlarız. Sindirilen besinler ile oksijen hücrelere kan yoluyla taşınır. Besin ve oksijenin hücrelerde kullanılması sonucu enerji ve atık madde oluşur, bu olaya solunum denir. Oksijenin havadan alınarak kan yoluyla hücrelere ulaştırılması ve hücrelerde biriken karbondioksitin vücut dışına atılmasını sağlayan yapı ve organlara SOLUNUM SİSTEMİ denir.

SOLUNUM SİSTEMİ ORGANLARI

BURUN

  • Havanın alınmasını sağlar.
  • Alınan havayı ısıtır ve nemlendirir.
  • Burun kılları ve mukus tabakası sayesinde dışarıdan gelen toz ve mikroplar tutulur.
  • Mukus tabakası havayı nemlendirir.
  • Bol miktarda kılcal damar bulunur ve bunlar sayesinde hava ısıtılır.

YUTAK

  • Burundan alınan havayı soluk borusuna iletir.
  • Ayrıca yutulan besinleri yemek borusuna geçmesini sağlar.
  • Ağız ve burun boşluğunun birleştiği kısımdır.

GIRTLAK

  • Kıkırdak ve kaslardan oluşur.
  • Ses telleri burada bulunur.
  • Havayı soluk borusuna iletir.
  • Soluk borusuna hava giriş çıkışını kontrol eder.

SOLUK BORUSU

  • Kıkırdak halkalardan oluşur.
  • İç yüzeyi mukus salgılayan bir zar ile örtülüdür.
  • Mukus sayesinde toz ve mikroplar tutulur ve hava nemlendirilir.
  • Havayı bronşlara ve akciğerlere iletir.

AKCİĞERLER

  • Sağ ve sol akciğer olmak üzere iki tane akciğer bulunur.
  • Göğüs kafesinin altında bulunur.
  • Sağ akciğer üç bölmeden sol akciğer ise iki bölmeden oluşur. Bunun nedeni sol akciğerin altında kalbin yer kaplamasıdır.
  • Oksijen ile Karbondioksit akciğerlerde yer değiştirir.
  • Bronş, bronşçuk ve alveollerden oluşur.
BRONŞLAR
BRONŞÇUKLAR
ALVEOL

BRONŞLAR

  • Soluk borusu akciğerlere bağlantı noktasında ikiye ayrılır. Bu bölüme bronş denir.

BRONŞÇUKLAR

  • Bronşlar akciğerin içinde dallanarak bronşçukları oluşturur.

ALVEOLLER

  • Bronşçukların uç kısmında bulunan ve üzüm salkımlarına benzeyen hava keseleridir.
  • Oksijen ve Karbondioksit değişimi burada olur.
  • Kılcal kan damarları ile çevrilidir.
  • Bir akciğerin yapısında yaklaşık 300 milyon kadar alveol vardır.
  • Alveoldeki oksijen kan damarına geçerken , kan damarındaki karbondioksit alveole geçer.

DİYAFRAM

  • Göğüs ve karın boşluğunu birbirinden ayıran güçlü bir kastır.
  • Kasıldığı zaman göğüs kafesi genişler ve akciğerlere hava dolar.
  • Gevşediği zaman göğüs kafesi daralır ve hava dışarı çıkar.

SOLUK ALIP VERME OLAYI

SOLUK ALMA

  • Diyafram ve kaburgalar arası kaslar kasılır.
  • Göğüs kafesi genişler.
  • Akciğerlere hava dolar.
BURUN>YUTAK>GIRTLAK>SOLUK BORUSU>BRONŞLAR>AKCİĞERLER>BRONŞÇUKLAR> ALVEOLLER

SOLUK VERME

  • Diyafram ve kaburgalar arası kaslar gevşer.
  • Göğüs kafesi daralır.
  • Akciğerlerin içindeki hava boşalır.
ALVEOLLER>BRONŞÇUKLAR>AKCİĞERLER> BRONŞLAR>SOLUK BORUSU>GIRTLAK>YUTAK>BURUN
SOLUK ALIP VERME OLAYI – Döndü Topkaya

NOT:

Kireç suyuna Karbondioksit temas ederse bulanır. Metilen mavisi Karbondioksit varlığında sarı renk alır. Bir ortamda solunum olup olmadığını bunlar ile anlayabiliriz.

6.Sınıf 2.Ünite Solunum Sistemi Konu Özeti

Fenozom’u Takip Edin!

---<span class="has-inline-color has-white-color">Döndü TOPKAYA</span>
—Döndü TOPKAYA                                                                                                                                      Fen Bilimleri Öğretmeni

8.SINIF 2. ÜNİTE DNA VE GENETİK KOD

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 8.SINIF, KONU ÖZETLERİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
DNA

8.Sınıf 2.Ünite DNA ve Genetik Kod Konu Özeti

DNA VE GENETİK KOD

KROMOZOM

DNA özel bir protein kılıf ile birleşerek kısalır , kalınlaşır ve Kromozom denilen yapıları meydana getirir.

DNA

Kromozomları oluşturan ve kalıtsal özelliklerin nesilden nesle aktarılmasını sağlayan yönetici moleküldür.

GEN

Bir görevi yerine getirmek için özelleşmiş DNA bölümleridir. Göz rengi, saç rengi, boy uzunluğu gibi özellikleri oluşturur.

NÜKLEOTİD

DNA’nın en küçük yapı birimidir.

NOT:

  • Kromozom sayısı aynı türün sağlıklı bireylerinde aynıdır.
  • Kromozom sayısı canlılar için ayırt edici bir özellik değildir. Farklı canlıların kromozom sayıları aynı olabilir.
  • Kromozom sayısı ile canlı gelişmişliği arasında bir ilgi yoktur.
  • Kromozom sayısının vücut büyüklüğü ile alakası yoktur.

NÜKLEOTİD

  • 4 çeşit nükleotid vardır. ADENİN,TİMİN,GUANİN,SİTOZİN
  • Canlılarda çeşitliliği sağlayan nükleotidlerin sayısında ve dizilişindeki farklılıktır.
  • Tüm canlılarda nükleotid çeşitleri aynıdır.

DNA’NIN YAPISI

  • DNA çift zincirli sarmal yapıdan oluşur.
  • En küçük yapı birimi nükleotidtir.
  • En küçük görev birimi gendir.
  • Adenin nükleotidi her zaman Timin nükleotidi ile eşleşir ve ikili Hidrojen bağı ile birbirine bağlanır.
  • Guanin nükleotidi her zaman Sitozin nükleotidi ile eşleşir ve üçlü Hidrojen bağı ile birbirine bağlanır.
  • DNA ‘da organik bazların toplam sayısı toplam nükleotid sayısına eşittir.
  • Fosfat sayısı şeker sayısına eşittir.

NOT:

DNA molekülünden bahsediliyorsa toplam nükleotid sayısı hesaba katılır. DNA’nın tek zincirinde diyorsa toplam nükleotid sayısının yarısı hesaba katılır.

  • ÖRNEK SORU:
  • 2000 Nükleotidten oluşan bir DNA modelinde 600 tane ADENİN nükleotid varsa kaç tane GUANİN nükleotid vardır?
  • CEVAP:
  • ADENİN=TİMİN
  • 600 ADENİN+600 TİMİN= 1200
  • 2000 nükleotidin 1200’ü A+T ise geriye kalan 800 nükleotid GUANİN+SİTOZİN olacağından sonuçta 400 GUANİN ve 400 SİTOZİN olacaktır.
  • GUANİN=400
  • ÖRNEK SORU:
  • DNA’nın tek zincirinde 500 ADENİN ve 300 TİMİN bulunmaktadır. DNA molekülünde toplam 2000 nükleotid olduğuna göre bu DNA’da kaç tane GUANİN vardır?
  • CEVAP:
  • Tek zincirde 500 ADENİN+ 300 TİMİN= 800 ise çift zincirde A+T sayısı=1600 olur. Toplam 2000 nükleotid olduğuna göre kalan 400 nükleotidin yarısı GUANİN yarısı SİTOZİNdir. GUANİN sayısı=200

DNA’NIN KENDİNİ EŞLEMESİ

  1. Organik bazlar arasındaki bağlar koparak çift zincir bir fermuar gibi açılır.
  2. Ayrılan zincirlerdeki nükleotidlerin karşısına sitoplazmadan gelen hazır nükleotidler uygun şekilde eşleşir.
  3. Bir zinciri eski diğer zinciri yeni olan iki DNA oluşur.
  4. Şekilde 1 ve 4. zincirler ile 2 ve 3. zincirler birbiriyle aynıdır. 1 ve 2 eski, 3 ve 4 yeni oluşan zincirlerdir.

NOT:

DNA kendini eşlemesi esnasında bazen hatalı durumlar oluşabilmektedir. Bu hatalardan bazıları düzeltilebilirken bazıları düzeltilememektedir.

8.Sınıf 2.Ünite DNA ve Genetik Kod Konu Özeti

Fenozom’u Takip Edin!

---<span class="has-inline-color has-white-color">Döndü TOPKAYA</span>
—Döndü TOPKAYA                                                                                                                                      Fen Bilimleri Öğretmeni

6.SINIF 2.ÜNİTE DOLAŞIM SİSTEMİ

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
6.Sınıf 2.Ünite Dolaşım Sistemi Konu Özeti

6.Sınıf 2.Ünite Dolaşım Sistemi Konu Özeti

DOLAŞIM SİSTEMİ

DOLAŞIM NEDİR?

Besin , oksijen, su ve hormonların hücrelere ulaştırılmasına ve hücrelerden atık maddelerin toplanmasına DOLAŞIM denir. Dolaşım sistemi sayesinde hücrelere ihtiyaç duyduğu maddeler ulaştırılırken, hücrelerde oluşan atık maddeler toplanarak uzaklaştırılması sağlanmış olur. Dolaşım sistemi kalp, damarlar ve kan gibi yapı ve organlardan oluşur.

damarlar gif – Döndü Topkaya

DOLAŞIM SİSTEMİ YAPI VE ORGANLARI

1-KALP

  • Göğüs kafesinin sol tarafında bulunur.
  • Kanı vücuda pompalar.
  • Dört odacıklı yapısı vardır.
  • Üst kısımdaki odacıklar küçük, alt kısımdaki odacıklar büyüktür.
  • Üst odacıklarda kanı kalbe getiren damarlar, alt odacıklarda ise kanı kalpten vücuda dağıtan damarlar bulunur.
  • Üst ve alt odacıklar arasında tek yöne açılan kapakçıklar bulunur.
  • Kalbin sol bölümü ve sağ bölümü arasında bulunan perde sayesinde kirli kan ile temiz kan birbirine karışmaz.
  • Üst odacıklardaki kaslar ile alt odacıklardaki kasların çalışması birbirine zıttır. Üst odacıklar kasılırken alt odacıklar gevşer ve alt odacıklar kasılırken üst odacıklar gevşer. Böylece kanın geçişi sağlanır.
  • Kalbin sağ tarafında kirli, sol tarafında temiz kan bulunur.

Yetişkin bir insanın kalbi 200-300 g civarındadır.

DAMARLAR

Kanın içerisinde dolaştığı ince kanallara DAMAR denir.

ATARDAMAR

  • Kanı kalpten uzaklaştıran damarlardır.
  • Akciğer atardamarı hariç temiz kan taşırlar.

TOPLARDAMAR

  • Vücuttan kanı toplayarak kalbe getiren damarlardır.
  • Akciğer toplardamarı hariç kirli kan taşırlar.

KILCAL DAMAR

  • Atardamar ile toplardamar arasında bulunan ve kanın her yere ulaşması için ince dallara ayrılmış damarlardır.

KAN DOLAŞIMI

BÜYÜK KAN DOLAŞIMI

  • Kanın kalp ile bütün vücut arasındaki dolaşımıdır.
  • Kalpten çıkan temiz kan bütün vücuda dağılır.
  • Dokularda kirlenen kan tekrar kalbe geri döner.

NABIZ

KÜÇÜK KAN DOLAŞIMI

  • Kanın kalp ve akciğerler arasındaki dolaşımıdır.
  • kalpten çıkan kirli kan akciğerlerde temizlenerek kalbe geri döner

Kalbin kasılması sırasında kanın atardamarlara vurması olayına nabız denir. Sağlıklı ve yetişkin bir insanda nabız dakikada ortalama 75 kadardır. Fiziksel aktivitelere bağlı olarak değişir.

TANSİYON

Kanın damarda akarken atardamara uyguladığı basınca denir. Sağlıklı bir insanda büyük tansiyon 120 mm-Hg ve küçük tansiyon 80 mm-Hg’dır.

KAN

  • Damarlarımızın içinde dolaşan hayati sıvıdır.
  • Hücrelere oksijen taşır.
  • Hücrelerdeki atık maddeleri ve karbondioksiti toplar.
  • Vücut sıcaklığını ayarlar.
  • Hormon taşır.

KAN PLAZMASI

Kandan kan hücreleri çıkarıldığında geriye kalan madden kan plazmasıdır. Kan plazmasının %90’ı sudur. Geriye kalan kısmı yağ, hormon, karbonhidrat, protein ve vitamindir.

KAN HÜCRELERİ

ALYUVAR

  • Kırmızı kan hücreleridir.
  • Oksijen ve Karbondioksit taşımada görevlidir.
  • Olgun alyuvarlar çekirdeksiz hücrelerdir.
  • Kırmızı kemik iliği, karaciğer ve dalakta üretilir.
  • Yetişkin ve sağlıklı bir insanda 1 mm3 kanda 3-5 milyon alyuvar bulunur.
ALYUVAR – Döndü Topkaya

AKYUVAR

  • Vücudu mikroplara karşı korur.
  • Beyaz renkli ve çekirdeklidir.
  • Mikropları yok eden antikor oluşturur.
  • Hastalık durumunda sayıları artar.
  • Yetişkin ve sağlıklı bir insanda 1mm3 kanda 5000-7000 akyuvar bulunur.
AKYUVAR – Döndü Topkaya

KAN PULCUKLARI

  • Renksiz ve çok küçük kan hücreleridir.
  • Kanın pıhtılaşmasında görev alır.
  • Yetişkin ve sağlıklı bir insanda 1mm3 kanda 200-300 bin kan pulcuğu bulunur.
KAN PULCUKLARI – Döndü Topkaya

KAN GRUPLARI

Alyuvarların taşıdığı protein farklılığına göre farklı kan grupları vardır. A, B ,0 ve AB olmak üzere 4 çeşit kan grubu vardır. Ayrıca Rh faktörü taşıyanlarda Rh+ , taşımayanlarda Rh- kan grupları oluşur.

Rh faktörüABAB0
+A Rh+B Rh+AB Rh+0+
–A Rh-B Rh-AB Rh-0-

KAN NAKLİ

Kişiler arasında gerçekleşen kan alış verişine KAN NAKLİ denir. Kan nakli yapılacak kişilerin kan grupları aynı olmalıdır.

KAN BAĞIŞI

Sağlıklı kişilerin ihtiyacı olan kişilere kan vermesidir. Ülkemizde kan bağışı işlemlerini Sağlık Bakanlğına bağlı kuruluşlar yürütür.( TÜRK KIZILAY DERNEĞİ)

Kan bağışı ile kişilerin sağlıklı olması sağlanır.

Toplumsal dayanışma sağlanır.

Ölümlerin azalması sağlanır.

6.Sınıf 2.Ünite Dolaşım Sistemi Konu Özeti

---<span class="has-inline-color has-white-color">Döndü TOPKAYA</span>
—Döndü TOPKAYA                                                                                                                                      Fen Bilimleri Öğretmeni

Fenozom’u Takip Edin!

Top