6.sınıf fen arşivleri

6.SINIF 1.ÜNİTE GÜNEŞ VE AY TUTULMALARI

Döndü Topkaya 1.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ 17 Ekim 202617 Ekim 20266.sınıf 1.ünite, 6.sınıf 1.ünite konu özeti, 6.sınıf fen, Fen Bilimleri, fen bilimleri ders notları, fen bilimleri konu özeti, fen ders notları, fen konu anlatımı, fen konu özeti, fen konu özetleri

6. Sınıf Fen Bilimleri · 1. Ünite · 2. Bölüm

Güneş ve Ay Tutulmaları

Tutulmalar nasıl ve ne zaman olur, nasıl güvenle izlenir, nasıl modellenir? Ünite tekrarı ile birlikte.

🎯 Bu bölümde neler öğreneceğim?

Tutulmanın ne olduğunu; tam gölge ve yarı gölge kavramlarını
Güneş tutulmasının ve Ay tutulmasının nasıl oluştuğunu
İki tutulmayı karşılaştırmayı ve neden her ay tutulma olmadığını
Tutulmaları güvenle gözlemlemeyi, verileri kaydetmeyi ve değerlendirmeyi
Tutulma modeli oluşturmayı ve geliştirmeyi

🌑 Gölge ☀️ Güneş tutulması 🌕 Ay tutulması ⚖️ Karşılaştırma 🕶️ Güvenlik 📜 Bilim insanları 🧪 Model ✅ Test

1Tutulma Nedir? Tam Gölge ve Yarı Gölge

Güneş, Dünya ve Ay’ın aynı doğrultu üzerine gelmesiyle birinin gölgesinin diğerinin üzerine düşmesine tutulma denir. Dünya ve Ay ışık kaynağı değildir; Güneş’ten ışık alırlar ve arkalarında uzaya doğru uzanan bir gölge oluştururlar.

⚫Tam gölge: Işık kaynağından hiç ışık ulaşmayan, tamamen karanlık bölge.

🌗Yarı gölge: Işık kaynağının sadece bir kısmından ışık alan, daha az karanlık bölge. Tam gölgenin çevresinde oluşur.

🔦

Dene: Büyük bir lambanın önüne elini tut ve gölgesine bak. Ortası koyu (tam gölge), kenarları daha açık (yarı gölge) olur. Güneş de büyük bir ışık kaynağı olduğu için Dünya ve Ay’ın gölgeleri hem tam gölgeden hem yarı gölgeden oluşur.

İki çeşit tutulma vardır: Güneş tutulması ve Ay tutulması.

2Güneş Tutulması

Ay, Dünya’nın etrafında dolanırken Güneş ile Dünya’nın arasına girer ve üçü aynı doğrultuya gelir. Ay, Güneş’in ışığını engeller ve Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşer. Bu olaya Güneş tutulması denir.

Sıralama: Güneş – Ay – Dünya
Ay, Güneş ile Dünya’nın arasında olduğu için yalnızca Yeni Ay evresinde olur.
Gündüz gerçekleşir. Gökyüzü kararır, sıcaklık düşer, kuşlar sessizleşir, yıldızlar görünebilir.
Ay’ın gölgesi küçük olduğu için tutulma Dünya’nın yalnızca dar bir bölgesinden görülür.
Tam tutulma anı yalnızca birkaç dakika sürer.

Ay'ın gölgesinin Dünya üzerine düşmesi — Uzaydan bakış: **Ay’ın gölgesi** Dünya’nın üzerinde küçük, koyu bir leke olarak görünür. Bu bölgedekiler tam Güneş tutulması yaşar.

Tam ve parçalı Güneş tutulması

Ay’ın tam gölgesinin düştüğü yerlerde Güneş tamamen kapanır: tam Güneş tutulması. Bu sırada Güneş’in en dış katmanı olan taç küre (korona) görülebilir.
Ay’ın yarı gölgesinin düştüğü yerlerde Güneş’in bir kısmı kapanır: parçalı Güneş tutulması.

Güneş tutulmasının aşamaları: Ay, Güneş’in önünden geçerken Güneş önce **parçalı**, ortada **tamamen** kapanır, sonra yeniden açılır.

🤔

Küçük Ay, dev Güneş’i nasıl örter? Güneş’in çapı Ay’ınkinin yaklaşık 400 katıdır, ama Güneş Dünya’ya Ay’dan yaklaşık 400 kat daha uzaktır. Bu yüzden ikisi gökyüzünde aynı büyüklükte görünür ve Ay, Güneş’i tam olarak örtebilir. Bazen Ay Dünya’dan biraz uzakta olduğunda Güneş’i tamamen örtemez ve etrafında parlak bir halka kalır: halkalı Güneş tutulması.

3Ay Tutulması

Dünya, Güneş ile Ay’ın arasına girer ve üçü aynı doğrultuya gelir. Dünya, Güneş ışığının Ay’a ulaşmasını engeller ve Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer. Bu olaya Ay tutulması denir.

Sıralama: Güneş – Dünya – Ay
Dünya, Güneş ile Ay’ın arasında olduğu için yalnızca Dolunay evresinde olur.
Gece gerçekleşir.
Dünya’nın gölgesi büyük olduğu için tutulma, Dünya’nın gece yaşanan yarısının her yerinden görülebilir.
Saatlerce sürebilir. Tam tutulma bir saati aşabilir.
Ay, Dünya’nın tam gölgesine tamamen girerse tam Ay tutulması, bir kısmı girerse parçalı Ay tutulması olur.

Ay tutulmasının aşamaları: **Dünya’nın gölgesi** Ay’ın üzerine yavaşça girer, Ay kızıllaşır, sonra gölge çekilir.

🔴 Kanlı Ay

Tam Ay tutulmasında Ay tamamen kaybolmaz, bakır-kırmızı renge bürünür. Bunun nedeni, Güneş ışığının Dünya’nın atmosferinden geçerken kırılarak Ay’a ulaşmasıdır. Atmosferden geçen ışığın kırmızı kısmı Ay’a ulaşır. (Gün batımında gökyüzünün kızarmasıyla aynı nedenle.) Bu görünüme Kanlı Ay denir. Ay Dünya’ya yakınken olan tutulmaya Süper Kanlı Ay denir.

Tam Ay tutulmasında kızıl görünen Ay — **Kanlı Ay:** Tam Ay tutulmasında Ay, Dünya atmosferinden kırılan ışık nedeniyle **bakır-kırmızı** görünür.

📝

Sınavda dikkat! Ay tutulmasında Ay’ın kararması, Ay’ın evrelerindeki kararma ile karıştırılmamalı. Evreler, Ay’ın Dünya etrafında dolanmasıyla oluşur ve her ay görülür. Ay tutulması ise Dünya’nın gölgesi Ay’a düştüğünde olur ve yalnızca bazı dolunaylarda gerçekleşir.

4Güneş ve Ay Tutulmasını Karşılaştıralım

Özellik	☀️ Güneş tutulması	🌕 Ay tutulması
Sıralama	Güneş – Ay – Dünya	Güneş – Dünya – Ay
Arada kalan	Ay	Dünya
Kimin gölgesi, nereye düşer?	Ay’ın gölgesi Dünya’ya	Dünya’nın gölgesi Ay’a
Ay’ın evresi	Yeni Ay	Dolunay
Zamanı	Gündüz	Gece
Nereden görülür?	Dünya’nın dar bir bölgesinden	Gece yaşanan yarının her yerinden
Süresi (tam evre)	Birkaç dakika	Bir saati aşabilir
Gözlem	Özel gözlük gerekir ⚠️	Çıplak gözle güvenle izlenir

Neden her ay tutulma olmuyor?

Her ay Yeni Ay ve Dolunay olur ama her ay tutulma olmaz. Çünkü Ay’ın Dünya etrafındaki yörüngesi, Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesine göre biraz eğiktir (yaklaşık 5 derece). Bu yüzden Ay çoğu zaman Dünya’nın gölgesinin biraz üstünden ya da altından geçer, Ay’ın gölgesi de Dünya’yı ıskalar. Tutulma için üç gök cisminin tam olarak aynı doğrultuya gelmesi gerekir. Bu durum yılda yalnızca birkaç kez olur.

🗒️

Kısa yol: Her Güneş tutulması bir Yeni Ay’da, her Ay tutulması bir Dolunay’da olur. Ama her Yeni Ay’da Güneş tutulması, her Dolunay’da Ay tutulması olmaz.

5Tutulmaları Güvenle Gözlemleyelim

⚠️

Güneş tutulmasını asla çıplak gözle, güneş gözlüğüyle, dürbün ya da teleskopla izleme! Güneş’in bir kısmı kapalı olsa bile ışınları gözlere kalıcı zarar verebilir. Normal güneş gözlükleri koruma sağlamaz.

Güneş tutulması gözlüğü: Özel filtreli, standartlara uygun tutulma gözlükleriyle izlenebilir.
İğne deliği projektörü: Bir kartona iğneyle küçük bir delik açılır. Güneş arkada kalacak şekilde tutulur ve deliğin yere ya da başka bir kartona düşürdüğü Güneş görüntüsü izlenir.
Ay tutulması ise çıplak gözle, dürbünle ya da teleskopla güvenle izlenebilir.

Öğrenciler tutulma gözlüğüyle Güneş tutulmasını izliyor — Doğru yöntem: **Özel tutulma gözlüğü** ya da **iğne deliği projektörü**.

📋 Verileri kaydet ve değerlendir

Bir tutulmayı izlerken ya da tutulma haberlerini incelerken şunları kaydet: tarih ve saat, tutulmanın çeşidi (Güneş/Ay, tam/parçalı), nereden görüldüğü, süresi, gözlediğin değişiklikler (kararma, sıcaklık, renk). Ardından bu verileri arkadaşlarınınkiyle karşılaştırıp değerlendir.

📅

Araştır: Türkiye’de en son 29 Mart 2006‘da tam Güneş tutulması gözlendi; tam tutulma en iyi Antalya’nın Manavgat ilçesinden izlendi. 2 Ağustos 2027‘deki tam Güneş tutulması ise Türkiye’den parçalı olarak görülecek. Sen de bir sonraki Ay tutulmasının tarihini güvenilir kaynaklardan (TÜBİTAK, rasathaneler) araştır!

6Tutulmaları Hesaplayan Türk-İslam Bilim İnsanları

Fergani (9. yüzyıl): 800’lü yıllarda yaşamış astronomdur. Gök cisimlerinin hareketlerini inceleyerek tutulmaların ne zaman olacağını belirleme yöntemleri üzerinde çalışmıştır. Astronomi kitabı Latinceye çevrilmiş ve Avrupa’da uzun yıllar ders kitabı olarak okutulmuştur.
Uluğ Bey (15. yüzyıl): Semerkant’ta dönemin en büyük gözlemevlerinden birini kurdurmuştur. Burada yapılan gözlemlerle binden fazla yıldızın yerini gösteren bir katalog hazırlanmış, Ay ve Güneş tutulmalarının hesaplanması için yöntemler geliştirilmiştir. Ali Kuşçu da onun öğrencisidir.

Uluğ Bey Gözlemevi'nde astronomlar — 15. yüzyılda **Uluğ Bey Gözlemevi**‘nde dev ölçüm aletleriyle gök cisimleri gözlemlenir, tutulmalar hesaplanırdı.

7Tutulma Modeli Oluşturalım

Malzemeler: El feneri veya lamba (Güneş), büyük oyun hamuru top (Dünya), küçük oyun hamuru top (Ay), iki kalem veya çubuk, karanlık bir oda.

☀️ Güneş tutulması modeli

Hamur topları çubuklara tak. Ay’ı Dünya’dan küçük yap (yaklaşık 4’te 1).
El fenerini masanın bir ucuna koy ve yak.
Sıralamayı fener – Ay – Dünya olacak şekilde ayarla, üçünü aynı hizaya getir.
Ay’ın gölgesinin Dünya’nın üzerinde küçük bir alana düştüğünü gözlemle. Bu alandakiler tam Güneş tutulması görür.

🌕 Ay tutulması modeli

Sıralamayı fener – Dünya – Ay olacak şekilde değiştir.
Ay’ı Dünya’nın gölgesinin içine yavaşça sok ve Ay’ın karardığını gözlemle.
Ay’ı biraz yukarı ya da aşağı kaydır: Ay gölgenin dışında kalırsa tutulma olmaz. Bu, her dolunayda tutulma olmamasının nedenini gösterir.
Modelini bilimsel kaynaklar ve arkadaşlarının modelleriyle karşılaştır, geliştir.

El feneri ve oyun hamuruyla tutulma modeli — Tutulma modeli: El feneri **Güneş**, hamur toplar Ay ve **Dünya**. Gölgenin nereye düştüğünü gözlemle!

📏

Modelin sınırları: Gerçekte Güneş, Dünya ve Ay’ın arasındaki uzaklıklar çok büyüktür ve Güneş bir el fenerinden çok daha büyüktür. Model, gerçek dizilişi ve gölgeleri anlamamıza yardım eder ama ölçekleri birebir gösteremez.

!Sık Yapılan Yanlışlar

❌ Güneş tutulmasında Dünya, Güneş ile Ay’ın arasına girer.✅ Güneş tutulmasında Ay, Güneş ile Dünya’nın arasına girer.

❌ Her dolunayda Ay tutulması olur.✅ Ay’ın yörüngesi eğik olduğu için yalnızca bazı dolunaylarda olur.

❌ Ay tutulması gündüz olur.✅ Ay tutulması gece, Güneş tutulması gündüz olur.

❌ Ay tutulması Ay’ın evreleriyle aynı şeydir.✅ Evreler Ay’ın dolanmasıyla, Ay tutulması Dünya’nın gölgesiyle oluşur.

❌ Tam Ay tutulmasında Ay tamamen görünmez olur.✅ Ay genellikle bakır-kırmızı görünür (Kanlı Ay).

❌ Güneş gözlüğüyle Güneş tutulması izlenebilir.✅ Yalnızca özel tutulma gözlüğü ya da dolaylı yöntemlerle izlenir.

❌ Güneş tutulması tüm Dünya’dan görülür.✅ Güneş tutulması yalnızca dar bir bölgeden görülür.

🔑Anahtar Kavramlar

Tutulma: Bir gök cisminin gölgesinin diğerinin üzerine düşmesi

Tam gölge: Hiç ışık almayan bölge

Yarı gölge: Işığın bir kısmını alan bölge

Güneş tutulması: Ay’ın gölgesinin Dünya’ya düşmesi

Ay tutulması: Dünya’nın gölgesinin Ay’a düşmesi

Kanlı Ay: Tam Ay tutulmasında Ay’ın kızıl görünmesi

Taç küre (korona): Tam Güneş tutulmasında görülen en dış katman

🗺Ünite Genel Tekrar: Güneş Sistemi ve Tutulmalar

Bölüm	Mutlaka bilmen gerekenler
🪐 Güneş sistemi	8 gezegen · Sıra: Merkür, Venüs, Dünya, Mars \| asteroit kuşağı \| Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün · İç: karasal, küçük, halkasız · Dış: gazsal, büyük, halkalı · Gök taşı → meteor → meteorit → meteor çukuru · Biruni
🌑 Tutulmalar	Güneş tutulması: Güneş–Ay–Dünya, Yeni Ay, gündüz, dar bölge, kısa · Ay tutulması: Güneş–Dünya–Ay, Dolunay, gece, geniş bölge, uzun · Ay’ın yörüngesi eğik → her ay tutulma olmaz · Fergani, Uluğ Bey

✓Kendini Dene: Bölüm ve Ünite Testi

İlk 11 soru bu bölümden, son 4 soru Güneş sistemi bölümünden.

1. Güneş tutulması sırasında Güneş, Dünya ve Ay’ın sıralanışı hangisidir?

2. Ay tutulması Ay’ın hangi evresinde gerçekleşir?

3. Ay tutulmasında hangi gök cisminin gölgesi hangisinin üzerine düşer?

4. Güneş tutulmasının Dünya’nın yalnızca dar bir bölgesinden görülmesinin nedeni nedir?

5. Her ay Yeni Ay ve Dolunay olmasına rağmen her ay tutulma olmamasının nedeni nedir?

6. Tam Ay tutulmasında Ay’ın kırmızı görünmesinin nedeni nedir?

7. Ay’ın tam gölgesinin düştüğü yerdeki bir gözlemci ne görür?

8. Güneş tutulmasını izlemek isteyen Can’ın hangisini yapması doğrudur?

9. 800’lü yıllarda tutulma zamanlarını belirleme yöntemleri üzerinde çalışan Türk-İslam bilim insanı kimdir?

10. “Ay tutulması, Dünya’nın gece yaşanan yarısının her yerinden görülebilir.”

11. “Güneş tutulması gece gerçekleşir.”

12. (Ünite) Güneş’e en uzak gezegen hangisidir?

13. (Ünite) Atmosferde tamamen yanmadan yere ulaşan gök taşına ne denir?

14. (Ünite) Aşağıdakilerden hangisi iç gezegenlerin ortak özelliğidir?

15. (Ünite) “En sıcak gezegen Güneş’e en yakın olan Merkür’dür.”

Puanın: 0 / 15

✏️ Boşlukları Doldur

Önce kendin düşün, sonra “Cevapları Göster” düğmesine bas.

Hiç ışık almayan bölgeye tam gölge denir.
Güneş tutulması yalnızca Yeni Ay evresinde olur.
Ay tutulmasında Dünya, Güneş ile Ay’ın arasına girer.
Tam Güneş tutulmasında Güneş’in taç küre katmanı görülebilir.
Tam Ay tutulmasında kızıl görünen Ay’a Kanlı Ay denir.
Semerkant’ta gözlemevi kurduran bilim insanı Uluğ Bey‘dir.

★Kısaca Hatırla

Tutulma: Güneş, Dünya ve Ay’ın aynı doğrultuya gelip birinin gölgesinin diğerine düşmesi.
Güneş tutulması: Güneş – Ay – Dünya · Ay’ın gölgesi Dünya’ya düşer · Yeni Ay · gündüz · dar bölgeden · birkaç dakika.
Ay tutulması: Güneş – Dünya – Ay · Dünya’nın gölgesi Ay’a düşer · Dolunay · gece · geniş bölgeden · saatlerce.
Tam gölgede tam, yarı gölgede parçalı tutulma görülür.
Ay’ın yörüngesi eğik olduğu için her ay tutulma olmaz.
Tam Ay tutulmasında Ay kızıl görünür: Kanlı Ay.
Güneş tutulması özel gözlükle, Ay tutulması çıplak gözle izlenir.
Fergani ve Uluğ Bey tutulmaların hesaplanması üzerine çalıştı.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli · FB.6.1.2.1 Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme · FB.6.1.2.2 Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel model oluşturabilme

6.SINIF 1.ÜNİTE GÜNEŞ SİSTEMİ

6. Sınıf Fen Bilimleri · 1. Ünite · 1. Bölüm

Güneş Sistemi

Gezegenler, özellikleri ve sınıflandırılması; asteroit kuşağı, gök taşı, meteor ve meteorit. Sınava hazırlık için tüm konu tek sayfada.

🎯 Bu bölümde neler öğreneceğim?

Güneş sisteminin nelerden oluştuğunu
Gezegenlerin Güneş’e yakınlık sırasını ve özelliklerini
Gezegenleri özelliklerine göre ayırmayı, gruplandırmayı ve adlandırmayı
Asteroit kuşağını; gök taşı, meteor, meteorit ve meteor çukuru kavramlarını
Güneş sistemi modeli oluşturmayı ve modeli geliştirmeyi

☀️ Güneş sistemi 🪐 Sıralama 🔎 Gezegenler 🗂️ Sınıflandırma ☄️ Asteroit & meteor 🌱 Yaşam 🧪 Model ✅ Test

1Güneş Sistemi Nedir?

Güneş ile onun çekim etkisiyle etrafında dolanan gezegenler, uydular, asteroitler, kuyruklu yıldızlar ve diğer gök cisimlerinin oluşturduğu sisteme Güneş sistemi denir. Güneş sistemi, Samanyolu Galaksisi‘nde yer alır.

☀️Güneş: Sistemin merkezindeki yıldızdır. Sistemdeki tek ışık kaynağıdır ve en büyük gök cismidir.

🪐Gezegen: Bir yıldızın etrafında belirli bir yörüngede dolanan, kendi ışığını üretmeyen, küreye benzer gök cismidir. Güneş sisteminde 8 gezegen vardır.

🌙Uydu: Bir gezegenin etrafında dolanan gök cismidir. Ay, Dünya’nın uydusudur.

🪨Asteroit: Güneş’in etrafında dolanan, gezegenlerden çok küçük, düzensiz şekilli kaya ve metal parçalarıdır.

☄️Kuyruklu yıldız: Buz ve tozdan oluşan, Güneş’e yaklaştıkça parlak bir kuyruk oluşturan gök cismidir.

🔄Gezegenler hem kendi eksenleri etrafında döner hem de Güneş’in etrafında dolanır. Güneş’e uzaklaştıkça dolanma süresi uzar.

🔭

Plüton nerede? Plüton eskiden 9. gezegen sayılıyordu. Ancak çok küçük olduğu ve yörüngesini başka gök cisimleriyle paylaştığı için 2006 yılında cüce gezegen olarak sınıflandırıldı. Bu, bilimsel bilginin yeni kanıtlarla değişebileceğini gösterir.

2Gezegenlerin Güneş’e Yakınlık Sırası

Güneş’e en yakından en uzağa doğru gezegenler şöyle sıralanır:

Merkür → Venüs → Dünya → Mars → (asteroit kuşağı) → Jüpiter → Satürn → Uranüs → Neptün

Güneş ve sekiz gezegenin sırası — Güneş’e yakınlık sırasıyla sekiz gezegen. Gezegenlerin birbirine göre büyüklüklerine dikkat et: **Jüpiter** en büyük, **Merkür** en küçük.

🎵

Sırayı akılda tutmak için tekerleme:
Mutlu Veli Dün Mavi Jip’le Seyahatten Uzun Neşeyle döndü.
(Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün) Sen de kendi tekerlemeni yazabilirsin!

Büyüklüklerine (hacimlerine) göre sıralama

Büyükten küçüğe: Jüpiter > Satürn > Uranüs > Neptün > Dünya > Venüs > Mars > Merkür

Merkür

Güneş’e en yakın ve en küçük gezegen

Neptün

Güneş’e en uzak gezegen

Jüpiter

En büyük gezegen (içine 1300’den fazla Dünya sığar)

Venüs

En sıcak gezegen

📝

Sınavda dikkat! En sıcak gezegen, Güneş’e en yakın olan Merkür değil, Venüs‘tür. Venüs’ün kalın atmosferi ısıyı bir sera gibi hapseder. Merkür’ün ise atmosferi yok denecek kadar azdır, ısıyı tutamaz.

3Gezegenleri Tanıyalım

Gezegenleri karşılaştırırken şu özelliklere bakarız: Güneş’e uzaklık, büyüklük (hacim), yapı (karasal ya da gazsal), halka ve uydu durumu.

🟠 İç (karasal) gezegenler

Merkür, Venüs, Dünya ve Mars — **Karasal gezegenler:** Merkür, Venüs, Dünya, Mars. Katı ve kayalık yüzeyleri vardır.

⚫Merkür: Güneş’e en yakın ve en küçük gezegen. Yüzeyi Ay gibi kraterlerle dolu. Atmosferi yok denecek kadar az olduğu için gündüz çok sıcak, gece çok soğuk. Uydusu yok.

🟡Venüs: En sıcak gezegen. Kalın ve zehirli bir atmosferi var. Gökyüzünde Ay’dan sonra en parlak gök cismi olduğu için “Çoban Yıldızı” denir ama yıldız değildir. Uydusu yok.

🌍Dünya: Bilinen tek canlı yaşamının olduğu gezegen. Sıvı su ve uygun atmosfer bulunur. Bir uydusu (Ay) var.

🔴Mars: Toprağındaki demir oksit (pas) nedeniyle kırmızı görünür, “Kızıl Gezegen” denir. Geçmişte üzerinde su aktığına dair izler vardır. Uyduları var.

🔵 Dış (gazsal) gezegenler

Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün — **Gaz devleri:** Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün. Büyük kısımları gazdan oluşur.

🟤Jüpiter: En büyük gezegen. Yüzeyinde yüzyıllardır süren dev bir fırtına olan Büyük Kırmızı Leke vardır. İnce halkaları ve çok sayıda uydusu var.

🪐Satürn: En belirgin ve en gösterişli halkalara sahip gezegen. Çok hafif gazlardan oluşur. Çok sayıda uydusu var.

🩵Uranüs: Mavi-yeşil renkli. Ekseni çok yatık olduğu için yan yatmış gibi döner. İnce halkaları ve uyduları var.

🔷Neptün: Güneş’e en uzak gezegen. Koyu mavi renkli, çok soğuk ve rüzgârları çok güçlü. İnce halkaları ve uyduları var.

💍 Halkalar

Halkalar, gezegenin etrafında dolanan sayısız buz, toz ve kaya parçacığından oluşur. Dört dış gezegenin dördünün de halkası vardır. En belirgin halkalar Satürn’ündür. İç gezegenlerin halkası yoktur.

4Gezegenleri Sınıflandıralım

Gezegenleri ortak özelliklerine göre ayırır, gruplandırır ve gruplara ad veririz. En çok kullanılan sınıflandırma, asteroit kuşağına göre yapılır:

Özellik	İç (karasal) gezegenler	Dış (gazsal) gezegenler
Gezegenler	Merkür, Venüs, Dünya, Mars	Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün
Konum	Asteroit kuşağından önce, Güneş’e yakın	Asteroit kuşağından sonra, Güneş’e uzak
Yapı	Katı, kayalık yüzey	Büyük kısmı gaz, katı yüzeyleri yok
Büyüklük	Küçük	Büyük (dev gezegenler)
Halka	Yok	Var
Uydu	Yok ya da az (Merkür ve Venüs’ün yok)	Çok sayıda
Dolanma süresi	Kısa	Uzun

🗂️

Başka sınıflandırmalar da yapılabilir: Gezegenleri “halkası olanlar – olmayanlar”, “uydusu olanlar – olmayanlar” ya da “Dünya’dan büyük olanlar – küçük olanlar” diye de gruplandırabiliriz. Önemli olan, seçtiğin özelliği gerekçesiyle açıklayabilmektir.

Gruplandırma alıştırması

Grup	Gezegenler
Uydusu olmayanlar	Merkür, Venüs
Halkası olanlar	Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün
Dünya’dan küçük olanlar	Merkür, Venüs, Mars
Güneş’e Dünya’dan yakın olanlar	Merkür, Venüs

5Asteroit Kuşağı, Gök Taşı, Meteor ve Meteorit

Mars ile Jüpiter arasında, Güneş’in etrafında dolanan milyonlarca kaya ve metal parçasından oluşan bölgeye asteroit kuşağı denir. Asteroit kuşağı, iç gezegenleri dış gezegenlerden ayıran sınır gibidir.

Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağı — **Asteroit kuşağı:** Mars ile Jüpiter arasında dolanan milyonlarca kaya ve metal parçası.

Bir gök taşının yolculuğu

Kavram	Anlamı
🪨 Gök taşı	Asteroitlerden kopan, uzayda dolaşan küçük kaya ve metal parçaları
🌠 Meteor	Atmosfere giren gök taşının, hava ile sürtünerek yanması sonucu oluşan parlak ışık çizgisi. Halk arasında “kayan yıldız” denir ama yıldız değildir
🪨 Meteorit	Atmosferde tamamen yanmadan yeryüzüne ulaşan gök taşı parçası
🕳️ Meteor çukuru	Meteoritin yeryüzüne çarpmasıyla oluşan çukur

Gece gökyüzünde kayan yıldız — **Meteor (kayan yıldız):** Atmosfere giren gök taşı sürtünmeyle yanarak parlak bir iz bırakır.

Yeryüzüne düşmüş bir meteorit — **Meteorit:** Atmosferde tamamen yanmadan yere ulaşan gök taşı. Dış yüzeyi yanmış görünür.

Çölde dev bir meteor çukuru — **Meteor çukuru:** Büyük bir meteoritin çarpmasıyla oluşan dev çukur.

🛡️

Atmosferimiz bir kalkandır! Her gün Dünya’ya çok sayıda gök taşı girer, ama çoğu atmosferde yanarak yok olur. Atmosferi olmayan Ay’da ise gök taşları yüzeye doğrudan çarpar, bu yüzden Ay’da çok sayıda krater vardır. Büyük meteoritler büyük, küçük meteoritler küçük çukurlar oluşturur.

📝

Sınavda dikkat! Sıralama: Gök taşı (uzayda) → Meteor (atmosferde yanarken) → Meteorit (yere düşünce) → Meteor çukuru (oluşan çukur). “Meteor” ile “meteorit” sık karıştırılır: yere ulaşan meteorittir.

6Güneş Sisteminde Canlı Yaşamı

Bilinen tek canlı yaşamı Dünya‘dadır. Bir gök cisminde canlı yaşamı için sıvı su, uygun sıcaklık, solunabilir atmosfer ve enerji kaynağı gerekir. Bilim insanları başka yerlerde yaşam izi arıyor:

Mars: Geçmişte yüzeyinde sıvı su aktığına dair izler var. Uzay araçları Mars toprağını inceliyor.
Europa (Jüpiter’in uydusu): Buzla kaplı yüzeyinin altında büyük bir okyanus olduğu düşünülüyor.
Enceladus (Satürn’ün uydusu): Yüzeyinden uzaya su buharı fışkırıyor, altında su olduğu düşünülüyor.

💬

Tartışalım: Sence Güneş sisteminde canlı yaşamına en uygun ikinci yer neresi olabilir? Fikrini kanıtlarla savun, arkadaşlarının görüşlerini de saygıyla dinle.

7Biruni ve Güneş Sistemi Modeli

📜 Biruni

Türk-İslam bilim insanı Biruni (973–1048), astronomi, matematik ve coğrafya alanlarında çalışmıştır. Dünya’nın kendi ekseni etrafında döndüğünü ve Dünya ile gezegenlerin Güneş’in etrafında dolanabileceğini eserlerinde tartışmıştır. Ayrıca Dünya’nın çevresini o dönem için şaşırtıcı bir doğrulukla hesaplamıştır.

🧪 Etkinlik: Güneş sistemi modeli yapalım

Malzemeler: Farklı renklerde oyun hamuru, küçük taşlar veya kum, büyük bir karton, kalem, atık malzemeler.

Kartonun bir kenarına Güneş’i yerleştir ya da büyük bir yarım daire olarak çiz.
Oyun hamurundan sekiz gezegeni yap. Büyüklüklerine dikkat et: Jüpiter en büyük, Merkür en küçük olsun.
Gezegenleri Güneş’e yakınlık sırasına göre yörüngelerine yerleştir.
Mars ile Jüpiter arasına küçük taşlarla asteroit kuşağını yap.
Dış gezegenlere halkalarını ekle (Satürn’ünkü en belirgin olsun).
Modelini bilimsel kaynaklar ve arkadaşlarının modelleriyle karşılaştır, eksikleri gidererek geliştir.

Öğrencilerin yaptığı Güneş sistemi modeli — Oyun hamurundan gezegenler, taşlardan **asteroit kuşağı**: Sen de kendi modelini yap!

📏

Modelin sınırları: Gerçek uzaklıklar çok büyüktür. Dünya’yı 1 cm’lik bir boncuk yapsaydık, Güneş’i yaklaşık 117 m, Neptün’ü ise yaklaşık 3,5 km uzağa koymamız gerekirdi! Bu yüzden modellerde uzaklıklar küçültülür.

!Sık Yapılan Yanlışlar

❌ En sıcak gezegen Merkür’dür.✅ En sıcak gezegen Venüs‘tür.

❌ Kayan yıldız bir yıldızdır.✅ Kayan yıldız, atmosferde yanan bir gök taşıdır (meteor).

❌ Meteor yere düşen taştır.✅ Yere düşen taş meteorittir. Meteor, atmosferde yanarken görülen ışıktır.

❌ Sadece Satürn’ün halkası vardır.✅ Dört dış gezegenin de halkası vardır. Satürn’ünkü en belirgindir.

❌ Çoban Yıldızı bir yıldızdır.✅ Çoban Yıldızı, Venüs gezegenidir.

❌ Asteroit kuşağı Dünya ile Mars arasındadır.✅ Asteroit kuşağı Mars ile Jüpiter arasındadır.

❌ Plüton 9. gezegendir.✅ Plüton 2006’dan beri cüce gezegen sayılır.

🔑Anahtar Kavramlar

Güneş sistemi: Güneş ve etrafında dolanan gök cisimleri

Gezegen: Yıldız etrafında dolanan, ışık üretmeyen gök cismi

Asteroit: Güneş etrafında dolanan küçük kaya-metal parçası

Asteroit kuşağı: Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit bölgesi

Gök taşı: Asteroitlerden kopan küçük parçalar

Meteor: Atmosferde yanan gök taşının oluşturduğu ışık

Meteorit: Yeryüzüne ulaşan gök taşı

Meteor çukuru: Meteoritin çarpmasıyla oluşan çukur

✓Kendini Dene

Cevabını seç, hemen doğru mu yanlış mı öğren!

1. Gezegenlerin Güneş’e yakınlık sırası hangisinde doğru verilmiştir?

2. Asteroit kuşağı hangi iki gezegen arasında bulunur?

3. Aşağıdakilerden hangisi dış (gazsal) gezegenlerin ortak özelliği değildir?

4. Güneş sistemindeki en büyük gezegen hangisidir?

5. Güneş’e en yakın gezegen Merkür olduğu hâlde en sıcak gezegen hangisidir?

6. Atmosfere giren gök taşının sürtünme ile yanarken oluşturduğu parlak ışık çizgisine ne ad verilir?

7. Atmosferde tamamen yanmadan yeryüzüne ulaşan gök taşı parçasına ne denir?

8. Uydusu olmayan gezegenler hangileridir?

9. Bir öğrenci gezegenleri “Merkür, Venüs, Dünya, Mars” ve “Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün” olarak iki gruba ayırmıştır. Bu gruplandırmada hangi özellik kullanılmış olabilir?

10. Türk-İslam bilim insanlarından hangisi Dünya ve gezegenlerin Güneş etrafında dolanabileceğini eserlerinde tartışmıştır?

11. Ay’da Dünya’dan çok daha fazla krater bulunmasının nedeni nedir?

12. “Halkası olan tek gezegen Satürn’dür.”

13. “Gezegenler kendi ışıklarını üretmez.”

14. “Kayan yıldız, gökyüzünde hareket eden bir yıldızdır.”

Puanın: 0 / 14

✏️ Boşlukları Doldur

Önce kendin düşün, sonra “Cevapları Göster” düğmesine bas.

Güneş’e en uzak gezegen Neptün‘dür.
En belirgin halkalara sahip gezegen Satürn‘dür.
Kızıl Gezegen olarak bilinen gezegen Mars‘tır.
Güneş sisteminde 8 gezegen vardır.
Meteoritin yeryüzüne çarpmasıyla oluşan çukura meteor çukuru denir.
Merkür, Venüs, Dünya ve Mars’a karasal gezegenler denir.

★Kısaca Hatırla

Güneş sistemi: Güneş + 8 gezegen + uydular, asteroitler, kuyruklu yıldızlar ve cüce gezegenler.
Sıra: Merkür, Venüs, Dünya, Mars | asteroit kuşağı | Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün.
En büyük Jüpiter, en küçük Merkür, en sıcak Venüs, en uzak Neptün.
İç (karasal): küçük, katı-kayalık, halkasız, az uydulu. Dış (gazsal): büyük, gazdan, halkalı, çok uydulu.
Asteroit kuşağı Mars ile Jüpiter arasındadır.
Gök taşı (uzayda) → meteor (atmosferde yanar) → meteorit (yere ulaşır) → meteor çukuru.
Biruni, Dünya ve gezegenlerin Güneş etrafında dolanabileceğini tartıştı.
Modeller kanıtlarla geliştirilir. Modellerde uzaklıklar küçültülür.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli · FB.6.1.1.1 Güneş sistemindeki gezegenleri niteliklerine göre sınıflandırabilme · FB.6.1.1.2 Güneş sistemi ile ilgili bilimsel model oluşturabilme

6.SINIF 3.ÜNİTE BİLEŞKE KUVVET

Döndü Topkaya 3.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ 6 Şubat 20226 Şubat 20226.sınıf 3.ünite bileşke kuvvet ders notları, 6.sınıf 3.ünite bileşke kuvvet konu özeti, 6.sınıf 3.ünite fen bileşke kuvvet konu anlatımı, 6.sınıf 3.ünite konu özeti, 6.sınıf fen, 6.sınıf fen konu özetleri, bileşke kuvvet, dengelenmiş kuvvetler konu özeti, dengeleyici kuvvet, Fen Bilimleri, fen bilimleri ders notları, fen bilimleri konu özeti, fen ders notları, fen konu anlatımı, fen konu özeti, fen konu özetleri, net kuvvet

6.Sınıf 3.Ünite Bileşke Kuvvet Konu Özeti

BİLEŞKE KUVVET

KUVVET NEDİR?

Duran bir cismi harekete geçiren, hareket eden bir cismi durduran, hızlandıran veya yavaşlatan, cisimler üzerinde yön ve şekil değişikliğine neden olan etkiye kuvvet denir.

KUVVETİN ÖZELLİKLERİ

BÜYÜKLÜĞÜ
YÖNÜ
DOĞRULTUSU
UYGULAMA NOKTASI

BİLEŞKE KUVVET NEDİR?

Cisim üzerinde birden fazla kuvvetin yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvete bileşke kuvvet denir. “R” ile gösterilir.

BİLEŞKE KUVVETİN HESAPLANMASI

KUVVETLER AYNI YÖNLÜ İSE

Bileşke kuvvet aynı yönlü kuvvetlerin toplamına eşittir.
Bileşke kuvvetin yönü toplanan kuvvetlerin yönü ile aynı olur.

BİLEŞKE KUVVET, KUVVETLERİN TOPLAMINA EŞİTTİR.

KUVVETLER ZIT YÖNLÜ İSE

Bileşke kuvvet, büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılarak bulunur.
Bileşke kuvvetin yönü, baştaki büyük kuvvetin yönü ile aynı olur.

DENGELENMİŞ VE DENGELENMEMİŞ KUVVETLER

Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi ” 0 ” ise o cisim dengelenmiş kuvvetler etkisi altındadır. Sıfırdan farklı ise dengelenmemiştir.

DENGELENMİŞ KUVVETLERİN ETKİSİ ALTINDAKİ CİSİM;

Başlangıçta duruyorsa hareketsiz kalır.
Başlangıçta hareket halindeyse sabit süratle hareketine devam eder.

Yolda duran araba, sabit süratle giden araba vb.

DENGELENMEMİŞ KUVVETLERİN ETKİSİ ALTINDAKİ CİSİM;

Başlangıçta duruyorsa harekete geçebilir.
Başlangıçta hareketli ise sabit olmayan süratle hareketine devam edebilir.(Hızlanan veya yavaşlayan hareket)

Hızlanan uçak, yavaşlayan tren, harekete başlayan araba vb.

NOT: Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi altında olan bir cismi denge haline getiren kuvvete DENGELEYİCİ KUVVET denir.

6.Sınıf 3.Ünite Bileşke Kuvvet Konu Özeti

Fenozom’u Takip Edin!

---<span class="has-inline-color has-white-color">Döndü TOPKAYA</span>

—Döndü TOPKAYA Fen Bilimleri Öğretmeni

6.SINIF 2.ÜNİTE BOŞALTIM SİSTEMİ

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ 28 Kasım 202131 Ocak 20226.sınıf 2.ünite fen konu özetleri, 6.sınıf 2.ünite konu özeti, 6.sınıf boşaltım sistemi, 6.sınıf boşaltım sistemi konu özeti, 6.sınıf fen, 6.sınıf fen bilimleri boşaltım sistemi konu özeti, 6.sınıf fen boşaltım sistemi konu özeti, 6.sınıf fen ders notları, 6.sınıf fen konu özeti, 6.sınıf fen konu özetleri, 6.sınıf vücudumuzdaki sistemler, boşaltım, boşaltım konu özeti, boşaltım sistemi, boşaltım sistemi ders notları, boşaltım sistemi konu anlatımı, boşaltım sistemi konu özeti, Fen Bilimleri, fen bilimleri ders notları, fen bilimleri konu özeti, fen ders notları, fen konu anlatımı, fen konu özeti, fen konu özetleri

6.Sınıf 2.Ünite Boşaltım Sistemi Konu Özeti

BOŞALTIM SİSTEMİ

BOŞALTIM NEDİR?

Vücudumuzda çeşitli faaliyetler sonucu ortaya çıkan atık ve zararlı maddelerin vücuttan uzaklaştırılmasıdır.

VÜCUTTAKİ ATIK MADDELER NELERDİR?

Hücrelerde proteinlerin kullanılması sonucu oluşan amonyak
Karbondioksit ve su, mineraller
Safra ve sindirim sonucu oluşan atıklar

VÜCUTTAN ATIK MADDELERİ UZAKLAŞTIRAN ORGANLAR

1-BOŞALTIM SİSTEMİ

Kanda biriken zararlı atıkların vücut dışına atılmasında görevlidir.

2- DİĞER ORGANLAR

AKCİĞERLER

Soluk alıp verme sonucunda Karbondioksit ve fazla suyu dışarı atar.

DERİ

Terleme yoluyla fazla su ve mineralleri dışarı atar.

KALIN BAĞIRSAK

Sindirim atıkları ve safrayı anüsten dışarı atar.

BOŞALTIM SİSTEMİ YAPI VE ORGANLARI

1- BÖBREK

Karın bölgesinin arka tarafında iki adet bulunan organdır.
Görevi kanı süzerek atık ve zararlı maddeleri ayırmaktır.
Böbreklerde NEFRON adı verilen bölgelerde kan süzülür ve su, üre, fazla tuz kandan ayrılır.
Kanı süzme görevi böbreklerimizin görev birimi olan ve her böbrekte milyonlarca sayıda bulunan Nefronlar ile gerçekleştirilir.

2-ÜRETER

Böbreklerde kanın süzülmesi ile oluşan idrarın böbrekten idrar kesesine taşınmasını sağlayan borulardır.
Her böbreğe bağlı bir tane olmak üzere toplam iki adet üreter vardır.

3-İDRAR KESESİ(MESANE)

İdrarın geçici süreliğine bekletilip depo edildiği bölümdür.
Düz kaslardan oluşmuştur
Yetişkin bir insanda ortalama 500-700 mL idrar depo edebilir.

4-ÜRETRA

İdrarın vücut dışına atıldığı bölümdür.

BOŞALTIM SİSTEMİNDE GERÇEKLEŞEN OLAYLAR

Böbrek atardamarı ile böbreğe gelen kan nefronlarda süzülür.
Süzülüp temizlenen kan böbrek toplardamarı ile böbrekten ayrılır ve vücuttaki yolculuğuna devam eder.
Süzülme sonucunda toplanan su,tuz ve üre idrarı oluşturur ve böbreğin orta kısmında toplanarak üretere geçer.
Üreterler yardımıyla idrar böbrekten çıkarak idrar kesesine taşınır.
İdrar kesesinde bir süre idrar depolanır ve bekletilir.
İdrar kesesinde biriken idrar üretra ile vücut dışına atılır.

NOT: Proteinlerin sindirimi sonucunda hücrede oluşan amonyak zehirli bir bileşiktir. Karaciğer amonyağı daha az zehirli olan üreye çevirir ve kana verir. Böbreklerde üre kandan süzülerek ayrılır.

BOŞALTIM SİSTEMİ YAPI VE ORGANLAR – Döndü Topkaya

NEFRONLARDA KANIN SÜZÜLMESİ – Döndü Topkaya

BÖBREKLER – Döndü Topkaya

İDRAR KESESİ – Döndü Topkaya

6.Sınıf 2.Ünite Boşaltım Sistemi Konu Özeti

Fenozom’u Takip Edin!

—Döndü TOPKAYA Fen Bilimleri Öğretmeni

6.SINIF 2.ÜNİTE SOLUNUM SİSTEMİ

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ 24 Ekim 202124 Ekim 20216.sınıf 2.ünite fen konu özetleri, 6.sınıf 2.ünite konu özeti, 6.sınıf fen, 6.sınıf fen konu özetleri, 6.sınıf solunum sistemi ders notları, 6.sınıf solunum sistemi konu anlatımı, 6.sınıf solunum sistemi konu özeti, akciğer, fen 6.sınıf, Fen Bilimleri, fen bilimleri 6.sınıf 2.ünite konu özeti, fen bilimleri 6.sınıf 2.ünite solunum sistemi, fen bilimleri ders notları, fen bilimleri konu özeti, fen ders notları, fen konu anlatımı, fen konu özeti, fen konu özetleri, gırtlak, soluk alıp verme, soluk borusu, solunum, solunum konu özeti, solunum sistemi, solunum sistemi konu özeti, solunum sistemini oluşturan yapı ve organlar, yutak

6.Sınıf 2.Ünite Solunum Sistemi Konu Özeti

SOLUNUM SİSTEMİ

SOLUNUM NEDİR?

Canlılar günlük aktiviteleri için enerjiye ihtiyaç duyarlar. Bu enerjiyi yediğimiz besinlerden sağlarız. Sindirilen besinler ile oksijen hücrelere kan yoluyla taşınır. Besin ve oksijenin hücrelerde kullanılması sonucu enerji ve atık madde oluşur, bu olaya solunum denir. Oksijenin havadan alınarak kan yoluyla hücrelere ulaştırılması ve hücrelerde biriken karbondioksitin vücut dışına atılmasını sağlayan yapı ve organlara SOLUNUM SİSTEMİ denir.

SOLUNUM SİSTEMİ ORGANLARI

BURUN

Havanın alınmasını sağlar.
Alınan havayı ısıtır ve nemlendirir.
Burun kılları ve mukus tabakası sayesinde dışarıdan gelen toz ve mikroplar tutulur.
Mukus tabakası havayı nemlendirir.
Bol miktarda kılcal damar bulunur ve bunlar sayesinde hava ısıtılır.

YUTAK

Burundan alınan havayı soluk borusuna iletir.
Ayrıca yutulan besinleri yemek borusuna geçmesini sağlar.
Ağız ve burun boşluğunun birleştiği kısımdır.

GIRTLAK

Kıkırdak ve kaslardan oluşur.
Ses telleri burada bulunur.
Havayı soluk borusuna iletir.
Soluk borusuna hava giriş çıkışını kontrol eder.

SOLUK BORUSU

Kıkırdak halkalardan oluşur.
İç yüzeyi mukus salgılayan bir zar ile örtülüdür.
Mukus sayesinde toz ve mikroplar tutulur ve hava nemlendirilir.
Havayı bronşlara ve akciğerlere iletir.

AKCİĞERLER

Sağ ve sol akciğer olmak üzere iki tane akciğer bulunur.
Göğüs kafesinin altında bulunur.
Sağ akciğer üç bölmeden sol akciğer ise iki bölmeden oluşur. Bunun nedeni sol akciğerin altında kalbin yer kaplamasıdır.
Oksijen ile Karbondioksit akciğerlerde yer değiştirir.
Bronş, bronşçuk ve alveollerden oluşur.

BRONŞLAR

Soluk borusu akciğerlere bağlantı noktasında ikiye ayrılır. Bu bölüme bronş denir.

BRONŞÇUKLAR

Bronşlar akciğerin içinde dallanarak bronşçukları oluşturur.

ALVEOLLER

Bronşçukların uç kısmında bulunan ve üzüm salkımlarına benzeyen hava keseleridir.
Oksijen ve Karbondioksit değişimi burada olur.
Kılcal kan damarları ile çevrilidir.
Bir akciğerin yapısında yaklaşık 300 milyon kadar alveol vardır.
Alveoldeki oksijen kan damarına geçerken , kan damarındaki karbondioksit alveole geçer.

DİYAFRAM

Göğüs ve karın boşluğunu birbirinden ayıran güçlü bir kastır.
Kasıldığı zaman göğüs kafesi genişler ve akciğerlere hava dolar.
Gevşediği zaman göğüs kafesi daralır ve hava dışarı çıkar.

SOLUK ALIP VERME OLAYI

SOLUK ALMA

Diyafram ve kaburgalar arası kaslar kasılır.
Göğüs kafesi genişler.
Akciğerlere hava dolar.

BURUN>YUTAK>GIRTLAK>SOLUK BORUSU>BRONŞLAR>AKCİĞERLER>BRONŞÇUKLAR> ALVEOLLER

SOLUK VERME

Diyafram ve kaburgalar arası kaslar gevşer.
Göğüs kafesi daralır.
Akciğerlerin içindeki hava boşalır.

ALVEOLLER>BRONŞÇUKLAR>AKCİĞERLER> BRONŞLAR>SOLUK BORUSU>GIRTLAK>YUTAK>BURUN

SOLUK ALIP VERME OLAYI – Döndü Topkaya

NOT:

Kireç suyuna Karbondioksit temas ederse bulanır. Metilen mavisi Karbondioksit varlığında sarı renk alır. Bir ortamda solunum olup olmadığını bunlar ile anlayabiliriz.

6.Sınıf 2.Ünite Solunum Sistemi Konu Özeti

Fenozom’u Takip Edin!

—Döndü TOPKAYA Fen Bilimleri Öğretmeni

6.SINIF 2.ÜNİTE DOLAŞIM SİSTEMİ

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ 16 Şubat 202116 Şubat 20216.sınıf 2.ünite dolaşım sistemi, 6.sınıf 2.ünite fen konu özetleri, 6.sınıf 2.ünite konu özeti, 6.sınıf dolaşım sistemi, 6.sınıf fen, 6.sınıf Fen bilimleri dolaşım sistemi konu özeti, 6.sınıf fen dolaşım sistemi özet, 6.sınıf fen dolaşım sistemiz özet, 6.sınıf fen konu özetleri, dolaşım sistemi ders notları, dolaşım sistemi konu anlatımı, dolaşım sistemi konu özeti, fen 6.sınıf, Fen Bilimleri, fen bilimleri 6.sınıf 2.ünite dolaşım sistemi konu özeti ders notları konu anlatımı, fen bilimleri 6.sınıf 2.ünite konu özeti, fen bilimleri ders notları, fen bilimleri konu özeti, fen ders notları, fen konu anlatımı, fen konu özeti, fen konu özetleri

6.Sınıf 2.Ünite Dolaşım Sistemi Konu Özeti

DOLAŞIM SİSTEMİ

DOLAŞIM NEDİR?

Besin , oksijen, su ve hormonların hücrelere ulaştırılmasına ve hücrelerden atık maddelerin toplanmasına DOLAŞIM denir. Dolaşım sistemi sayesinde hücrelere ihtiyaç duyduğu maddeler ulaştırılırken, hücrelerde oluşan atık maddeler toplanarak uzaklaştırılması sağlanmış olur. Dolaşım sistemi kalp, damarlar ve kan gibi yapı ve organlardan oluşur.

damarlar gif – Döndü Topkaya

DOLAŞIM SİSTEMİ YAPI VE ORGANLARI

1-KALP

Göğüs kafesinin sol tarafında bulunur.
Kanı vücuda pompalar.
Dört odacıklı yapısı vardır.
Üst kısımdaki odacıklar küçük, alt kısımdaki odacıklar büyüktür.
Üst odacıklarda kanı kalbe getiren damarlar, alt odacıklarda ise kanı kalpten vücuda dağıtan damarlar bulunur.
Üst ve alt odacıklar arasında tek yöne açılan kapakçıklar bulunur.
Kalbin sol bölümü ve sağ bölümü arasında bulunan perde sayesinde kirli kan ile temiz kan birbirine karışmaz.
Üst odacıklardaki kaslar ile alt odacıklardaki kasların çalışması birbirine zıttır. Üst odacıklar kasılırken alt odacıklar gevşer ve alt odacıklar kasılırken üst odacıklar gevşer. Böylece kanın geçişi sağlanır.
Kalbin sağ tarafında kirli, sol tarafında temiz kan bulunur.

Yetişkin bir insanın kalbi 200-300 g civarındadır.

DAMARLAR

Kanın içerisinde dolaştığı ince kanallara DAMAR denir.

ATARDAMAR

Kanı kalpten uzaklaştıran damarlardır.
Akciğer atardamarı hariç temiz kan taşırlar.

TOPLARDAMAR

Vücuttan kanı toplayarak kalbe getiren damarlardır.
Akciğer toplardamarı hariç kirli kan taşırlar.

KILCAL DAMAR

Atardamar ile toplardamar arasında bulunan ve kanın her yere ulaşması için ince dallara ayrılmış damarlardır.

KAN DOLAŞIMI

BÜYÜK KAN DOLAŞIMI

Kanın kalp ile bütün vücut arasındaki dolaşımıdır.
Kalpten çıkan temiz kan bütün vücuda dağılır.
Dokularda kirlenen kan tekrar kalbe geri döner.

NABIZ

KÜÇÜK KAN DOLAŞIMI

Kanın kalp ve akciğerler arasındaki dolaşımıdır.
kalpten çıkan kirli kan akciğerlerde temizlenerek kalbe geri döner

Kalbin kasılması sırasında kanın atardamarlara vurması olayına nabız denir. Sağlıklı ve yetişkin bir insanda nabız dakikada ortalama 75 kadardır. Fiziksel aktivitelere bağlı olarak değişir.

TANSİYON

Kanın damarda akarken atardamara uyguladığı basınca denir. Sağlıklı bir insanda büyük tansiyon 120 mm-Hg ve küçük tansiyon 80 mm-Hg’dır.

KAN

Damarlarımızın içinde dolaşan hayati sıvıdır.
Hücrelere oksijen taşır.
Hücrelerdeki atık maddeleri ve karbondioksiti toplar.
Vücut sıcaklığını ayarlar.
Hormon taşır.

KAN PLAZMASI

Kandan kan hücreleri çıkarıldığında geriye kalan madden kan plazmasıdır. Kan plazmasının %90’ı sudur. Geriye kalan kısmı yağ, hormon, karbonhidrat, protein ve vitamindir.

KAN HÜCRELERİ

ALYUVAR

Kırmızı kan hücreleridir.
Oksijen ve Karbondioksit taşımada görevlidir.
Olgun alyuvarlar çekirdeksiz hücrelerdir.
Kırmızı kemik iliği, karaciğer ve dalakta üretilir.
Yetişkin ve sağlıklı bir insanda 1 mm³ kanda 3-5 milyon alyuvar bulunur.

ALYUVAR – Döndü Topkaya

AKYUVAR

Vücudu mikroplara karşı korur.
Beyaz renkli ve çekirdeklidir.
Mikropları yok eden antikor oluşturur.
Hastalık durumunda sayıları artar.
Yetişkin ve sağlıklı bir insanda 1mm³ kanda 5000-7000 akyuvar bulunur.

AKYUVAR – Döndü Topkaya

KAN PULCUKLARI

Renksiz ve çok küçük kan hücreleridir.
Kanın pıhtılaşmasında görev alır.
Yetişkin ve sağlıklı bir insanda 1mm³ kanda 200-300 bin kan pulcuğu bulunur.

KAN PULCUKLARI – Döndü Topkaya

KAN GRUPLARI

Alyuvarların taşıdığı protein farklılığına göre farklı kan grupları vardır. A, B ,0 ve AB olmak üzere 4 çeşit kan grubu vardır. Ayrıca Rh faktörü taşıyanlarda Rh+ , taşımayanlarda Rh- kan grupları oluşur.

Rh faktörü	A	B	AB	0
+	A Rh+	B Rh+	AB Rh+	0+
–	A Rh-	B Rh-	AB Rh-	0-

KAN NAKLİ

Kişiler arasında gerçekleşen kan alış verişine KAN NAKLİ denir. Kan nakli yapılacak kişilerin kan grupları aynı olmalıdır.

KAN BAĞIŞI

Sağlıklı kişilerin ihtiyacı olan kişilere kan vermesidir. Ülkemizde kan bağışı işlemlerini Sağlık Bakanlğına bağlı kuruluşlar yürütür.( TÜRK KIZILAY DERNEĞİ)

Kan bağışı ile kişilerin sağlıklı olması sağlanır.

Toplumsal dayanışma sağlanır.

Ölümlerin azalması sağlanır.

6.Sınıf 2.Ünite Dolaşım Sistemi Konu Özeti

—Döndü TOPKAYA Fen Bilimleri Öğretmeni

Fenozom’u Takip Edin!

6.SINIF 2.ÜNİTE DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

Döndü Topkaya 2.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ 10 Şubat 20219 Ekim 20226.sınıf 2.ünite fen konu özetleri, 6.sınıf 2.ünite konu özeti, 6.sınıf fen, 6.sınıf fen konu özetleri, fen 6.sınıf, fen 6.sınıf destek ve hareket sistemi ders notları, fen 6.sınıf destek ve hareket sistemi konu özeti, fen 6.sınıf iskelet sistemi, fen 6.sınıf kas sistemi, Fen Bilimleri, fen bilimleri 6.sınıf 2.ünite konu özeti, fen bilimleri ders notları, fen bilimleri konu özeti, fen ders notları, fen konu anlatımı, fen konu özeti, fen konu özetleri, iskelet ve kas sistemi, iskelet ve kas sistemi ders notları, iskelet ve kas sistemi konu anlatımı, iskelet ve kas sistemi konu özeti

6.Sınıf 2.Ünite Destek ve Hareket Sistemi Konu Özeti

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

İSKELET SİSTEMİ

KAS SİSTEMİ

İSKELET SİSTEMİ

Yürüme, koşma, oturup kalkma gibi günlük hayattaki aktivitelerimizi gerçekleştirmemizi sağlayan sisteme İSKELET SİSTEMİ denir.

İSKELET SİSTEMİNİN GÖREVLERİ

Hareket etme
Vücuda şekil verme
İç organları koruma
Bağlanma yüzeyi oluşturma
Kan hücreleri üretme

NOT:Yetişkin bir insanın iskeletinde yaklaşık 206 adet kemik bulunur. Bebeklerde yaklaşık 304 adet kemik bulunur ve büyüdükçe bu kemikler kaynaşır. Kemikler de canlıdır ve kalsiyum , fosfor gibi mineralleri depolar.

İSKELET 3 KISIMDAN OLUŞUR.

BAŞ İSKELETİ: Kafatası ve yüz kemikleri
GÖVDE İSKELETİ: Omurga, göğüs kafesi ve kalça
ÜYELER İSKELETİ: Kol ve bacaklar

6.Sınıf 1.Ünite Destek Ve Hareket Sistemi Konu Özeti

İSKELET dans gif – Döndü Topkaya

KEMİK ÇEŞİTLERİ

UZUN KEMİKLER

Boyu eninden fazla olan kemiklerdir.
Kol ve bacak kemikleri uzun kemiklerdir.
El ve ayak parmak kemikleri içlerinde sarı kemik iliği bulunduğundan ve boyu eninden fazla olduğundan uzun kemiklerdir.

KISA KEMİKLER

Enleri boylarına yakın olan kemikleridir.
El ve ayak bilek kemikleri ile omur kemikleri kısa kemiklerdir.

YASSI KEMİKLER

Eni boyundan fazla olan kemiklerdir.
Levha gibi yassı haldedir.
Kafatası, göğüs kemiği,kalça ve kürek kemikleri, kaburga kemikleri yassı kemiklerdir.

EKLEMLER

İki veya daha fazla kemiğin birbirine bağlanma noktasına eklem denir.

eklemler gif – Döndü Topkaya

OYNAR EKLEM

Hareket yeteneği fazla olan eklemlerdir.
Eklem sıvısı kayganlık sağlar.
Kol ve bacak eklemleri, diz, dirsek, omuz ve parmak eklemleri

YARI OYNAR EKLEM

Hareket yeteneği az olan eklemlerdir.
Boyun, bel, sırt ve göğüs eklemleri

OYNAMAZ EKLEM

Kemikleri hareket etmeyecek şekilde kaynamış eklemlerdir.
Kafatası eklemleri

NOT: Eklem sıvısı tüm oynar eklemlerde yer alır. Bebeklerde kafatası eklemleri tam kaynamış durumda değildir. Büyüdükçe oynamaz eklem haline gelir.

EKLEMLER – Döndü Topkaya

KAS SİSTEMİ

İskeletimiz ile birlikte vücuda şekil ve hareket kazandıran yapıya KAS denir.

ÇİZGİLİ KAS

Kemikleri hareket ettiren kaslardır.
İstemli çalışırlar.
Hızlı kasılıp çabuk yorulurlar.
Kol ve bacaklarda bulunur.
Hücreleri çok çekirdeklidir.

DÜZ KAS

İç organların yapısında bulunan kaslardır.
İstemsiz çalışırlar.
Yavaş kasılıp yorulmazlar.
Hücreleri tek çekirdeklidir.

KALP KASI

Kalbin yapısında bulunan kaslardır.
İstemsiz çalışır.
Hızlı kasılır ama yorulmaz.
Mikroskop incelemesinde çizgili yapı gösterir.

KASLAR VE ÇALIŞMA ŞEKLİ

Kaslar iskeletimize bağlıdır. Kasların kemiklere bağlantı noktalarına TENDON denir.
Kaslarda bulunan lifler kasılıp gevşeyerek kasların hareket etmesini sağlar.
Kasılan kas kısalır ve şişkinleşir.
Gevşeyen kas incelir ve uzar.
Hareketimizi sağlayan kas grupları birbiri ile zıt çalışır. Örneğin kolumuzu yukarı kaldırmak istediğimizde ön taraftaki kas grubu kasılırken arka taraftaki kas grubu gevşer.
Kalpte bulunan kaslar devamlı olarak kasılıp gevşer ve kan pompalar.
İç organlarımızı oluşturan kaslar sürekli kasılıp gevşeme hareketi yapar.

KASLARIN KASILIP GEVŞEMESİ – Döndü Topkaya

TEBRİKLER KONU ÖZETİNİ TAMAMLADINIZ !

Öğrendiklerinizi pekiştirmek için eğlenceli içeriklerimize göz atmak ister misiniz?

OYUN BULMACA VE MİNİ QUİZLER

6.Sınıf 2.Ünite Destek ve Hareket Sistemi Konu Özeti

—Döndü TOPKAYA Fen Bilimleri Öğretmeni

Fenozom’u Takip Edin!

Fenozom’u takip edin!

6.SINIF GÜNEŞ VE AY TUTULMALARI

Döndü Topkaya 1.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ 16 Ocak 202116 Ocak 20216.sınıf 1.ünite, 6.sınıf 1.ünite Güneş ve Ay tutulması, 6.sınıf 1.ünite konu özeti, 6.sınıf fen, 6.sınıf fen konu özetleri, 6.sınıf tutulmalar, ay tutulması, ay tutulması konu özeti, fen 6.sınıf, Fen Bilimleri, fen bilimleri ders notları, fen bilimleri konu özeti, fen ders norları, fen ders notları, fen konu anlatımı, fen konu özeti, fen konu özetleri, güneş tutulması, güneş tutulması konu özeti, güneş ve ay tutulması ders notları, güneş ve ay tutulması konu özeti, tutulmalar ders notları, tutulmalar konu özeti

6.Sınıf 1.Ünite Güneş ve Ay Tutulması Konu Özeti

GÜNEŞ VE AY TUTULMALARI

A-GÜNEŞ TUTULMASI NEDİR?

Ay’ın dolanması esnasında Güneş ile Dünya arasına girmesi sonucu Güneş’in bir kısmının veya tamamının kararmasına GÜNEŞ TUTULMASI denir.

GÜNEŞ TUTULMASI NASIL OLUŞUR?

Bazı zamanlarda Güneş Dünya ve Ay aynı doğrultuda yer alır. Böyle zamanlarda Güneş ile Dünya’nın arasına giren Ay’ın gölgesi Dünya üzerinde belirli alanlara düşer.
Ay Güneş ışığının Dünya’ya gelmesini engeller ve birkaç kilometrelik alanda gölge oluşur.
Bu gölgede bulunan insanlar Güneş’i göremezler. Bu olaya TAM TUTULMA denir.
Gölgenin çevresinde kalan insanlar Güneş’in bir bölümünü karanlık görürler. Bu olaya PARÇALI TUTULMA denir.

GÜNEŞ TUTULMASI – Döndü Topkaya

Güneş tutulması Ay’ın yeniay evresinde gerçekleşir fakat her yeniay evresinde Güneş Tutulması gerçekleşmez.
Güneş Tutulması yılda en az iki en fazla beş defa gerçekleşebilmektedir.
Güneş tutulması esnasında GÜNEŞ-AY-DÜNYA sıralaması oluşur.

ÖNEMLİ BİLGİ: Güneş Tutulması esnasında Güneş’e doğrudan çıplak gözle bakmak tehlikelidir.

B-AY TUTULMASI NEDİR?

Ay’ın yörüngede dolanırken Dünya ve Güneş ile aynı doğrultuya geldiğinde Dünya’nın arka tarafında iken gölgede kalmasına AY TUTULMASI denir.

Güneş Dünya ve Ay aynı doğrultuda iken Ay Dünya’nın gölgesine girerse görünmez olur ve TAM TUTULMA gerçekleşir.
Eğer Ay’ın bir bölümü Dünya’nın gölgesine girerse PARÇALI TUTULMA gerçekleşir.
Ay tutulması ayın Dolunay evresinde gerçekleşir.Fakat her Dolunay evresinde Ay Tutulması gerçekleşmeyebilir.

TAM AY TUTULMASI

TAM AY TUTULMASI – Döndü Topkaya

PARÇALI AY TUTULMASI

PARÇALI AY TUTULMASI – Döndü Topkaya

6.Sınıf 1.Ünite Güneş ve Ay Tutulması Konu Özeti

—Döndü TOPKAYA Fen Bilimleri Öğretmeni

Fenozom’u Takip Edin!

Fenozom’u takip edin!

6.SINIF 1.ÜNİTE GÜNEŞ SİSTEMİ

Döndü Topkaya 1.ÜNİTE, 6.SINIF, KONU ÖZETLERİ 12 Ocak 202130 Ocak 20216.sınıf 1.ünite, 6.sınıf 1.ünite güneş sistemi, 6.sınıf 1.ünite konu özeti, 6.sınıf fen, 6.sınıf fen konu özetleri, 6.sınıf Güneş sistemi, Fen Bilimleri, fen bilimleri ders notları, fen bilimleri konu özeti, fen ders norları, fen ders notları, Fen gezegenler, fen gezegenler konu özeti, fen konu anlatımı, fen konu özeti, fen konu özetleri, gezegenler, gezegenler ders notları, gezegenler konu özeti, gezegenler özet, Güneş sistemi konu özeti, güneş sistemi özet, konu özeti

6.Sınıf 1.Ünite Güneş Sistemi Konu Özeti

GÜNEŞ SİSTEMİ

GÜNEŞ SİSTEMİ NEDİR?

Güneş ile birlikte çevresinde dolanan gezegen, uydu, asteroid ve meteor gibi çeşitli gök cisimlerinden oluşan sisteme GÜNEŞ SİSTEMİ denir.

GEZEGEN

Bir Yıldızın yörüngesinde dolanan karasal veya gazsal yapıdaki kürelere denir.

UYDU

Gezegenlerinin etrafında dönen gök cisimleridir.

METEOR

Uzaydan Dünyanın atmosferine girerek sürtünme sonucu yanan taş parçalarına METEOR denir. Atmosferde tamamen yanmadan yeryüzüne ulaşan meteorlara GÖKTAŞI denir. Yere düştüğünde açılan çukura Göktaşı Çukuru denir. Atmosferden geçerken yanarak geçtiği için halk arasında kayan yıldız olarak bilinir.

ASTEROİD

Daha çok Mars ile Jüpiter arasında dolanan metal ve kaya parçalarıdır.

GÜNEŞ SİSTEMİNDEKİ GEZEGENLER

GÜNEŞ-MERKÜR-VENÜS-DÜNYA-MARS-JÜPİTER-SATÜRN-URANÜS-NEPTÜN

YAPILARINA GÖRE GEZEGENLER

İÇ GEZEGENLER

(KARASAL)

MERKÜR
VENÜS
DÜNYA
MARS

DIŞ GEZEGENLER

(GAZSAL)

JÜPİTER
SATÜRN
URANUS
NEPTÜN

GÜNEŞ SİSTEMİ – Döndü Topkaya

GÜNEŞ SİSTEMİNDEKİ GEZEGENLERİN ÖZELLİKLERİ

MERKÜR

Güneş’e en yakın ve aynı zamanda en küçük gezegendir.
Çapı Dünya çapının %35’i kadardır.
Yüzey sıcaklığı 350 ⁰C’ ye ulaşabilmektedir.
Uydu ve halkası yoktur.
Karasal yapıdadır.
İç gezegendir.

VENÜS

Güneş’e en yakın ikinci gezegendir.
Çapı Dünyanın çapının %95’i kadardır.
Yüzey sıcaklığı 460 ⁰C’ye ulaşabilmektedir.
Uydusu ve halkası yoktur.
Halk arasında Çoban Yıldızı olarak bilinir.
Karasal yapıdadır.
İç gezegendir.

DÜNYA

Günes’e yakınlık olarak üçüncü sıradadır.
Canlı yaşamının olduğu bilinen tek gezegendir.
Yüzey sıcaklığı canlı yaşamı için uygundur.
Bir tane uydusu vardır.(Ay)
Halkası yoktur.
Karasal yapıdadır.
İç gezegendir.

MARS

Güneş’e en yakın dördüncü gezegendir.
Çapı Dünya’nın çapının yaklaşık %50 ‘si kadardır.
Yüzey sıcaklığı -140 ⁰C ‘ye ulaşabilmektedir.
İki tane doğal uydusu vardır.( Phobos ve Deimos)
Halkası yoktur.
Halk arasında “Kızıl Gezegen” olarak bilinir.
Karasal yapıdadır.
İç gezegendir.

JÜPİTER

Güneş’e uzaklık olarak beşinci sırada yer alır.
Güneş sistemindeki en büyük gezegendir.
“Dev Gezegen” olarak bilinir.
Yüzey sıcaklığı -110 ⁰C’ye ulaşabilmektedir.
Bilinen 79 doğal uydusu vardır.(Bazıları; Europa, Callisto, Io, Ganimede)
İnce bir halkası vardır.
Gazsal yapıdadır.
Dış gezegendir.
Üzerinde bulunan büyük kırmızı leke devasa bir fırtınadır.

SATÜRN

Güneş’e uzaklık olarak altıncı gezegendir.
Çapı Dünya’nın çapının yaklaşık 10 katıdır.
Yüzey sıcaklığı -140 ⁰C’ye ulaşabilmektedir.
Günümüz itibariyle bilinen 82 uydusu vardır. (Tethys, Dione, Rhea, Titan, Lapetus..)
Halk arasında “Halkalı Gezegen” olarak bilinir.
Gazsal yapıdadır.
Dış gezegendir.

URANÜS

Güneş’e uzaklık olarak yedinci sıradadır.
Çapı Dünya’nın çapının yaklaşık dört katıdır.
Yüzey sıcaklığı -195 ⁰C ‘ye ulaşabilmektedir.
Günümüzde bilinen 27 doğal uydusu vardır.(Miranda, Ariel, Oberon, Titania…)
Halkası vardır.
Güneş sisteminde yatay olarak dönen tek gezegendir.

NEPTÜN

Güneş’e en uzak gezegendir.
Çapı Dünya’nın çapının yaklaşık 4 katıdır.
Yüzey sıcaklığı -215 ⁰C ‘ye ulaşabilmektedir.
Günümüzde bilinen 14 uydusu vardır.(Nereid, Proteus, Triton…)
Halkası vardır. Uranüs’ün ikizi olarak bilinir.
Gazsal yapıdadır.
Dış gezegendir.
Yüzeyinde bulunan metan gazı mavi rengini verir.

GEZEGENLERİN BÜYÜKTEN KÜÇÜĞE SIRALAMASI

GÜNEŞ SİSTEMİMİZ – Döndü Topkaya

6.Sınıf 1.Ünite Güneş Sistemi Konu Özeti

—Döndü TOPKAYA

—Fen Bilimleri Öğretmeni

Fenozom’u Takip Edin!

Fenozom’u takip edin !