5.SINIF 2.ÜNİTE CANLILARI TANIYALIM

Canlıların sınıflandırılması

CANLILARI TANIYALIM

5.Sınıf 2.Ünite Canlıları Tanıyalım Konu Özeti / 5.Sınıf 2.Ünite Canlıları Tanıyalım Konu Özeti

Canlıların sınıflandırılması

CANLILARI NEDEN SINIFLANDIRIRIZ?

Büyük bir süpermarkette gezdiğimizi düşünelim..Çikolata almak istiyoruz. Marketin tamamını gezmektense ilk bakacağımız yer atıştırmalıkların olduğu reyon olur. Aynı şekilde; binlerce kitabin olduğu bir kütüphanede bir kitap aradığımızı düşünecek olursak aradığımız kitaba benzer kitapların sıralandığı bölüme bakarız.

Doğada milyonlarca çeşit canlı vardır. Bilim insanları canlılara benzer özelliklerine göre gruplara ayırmışlardır. Bu gruplandırma sırasında canlıların fiziksel özellikleri, beslenmeleri, hareketleri ve çoğalma(üreme) şekilleri gibi özellikleri dikkate alınmıştır.

Canlıların benzer özelliklerine göre gruplandırılmasına SINIFLANDIRMA adı verilir. Sınıflandırma canlıları incelememizi kolaylaştırır.

Bilim insanları canlıları incelerken 4 gruba ayırmıştır.

CANLILAR

MİKROSKOBİK CANLILAR

MANTARLAR

BİTKİLER

HAYVANLAR

MİKROSKOBİK CANLILAR

Gözle görülemeyecek kadar küçük olup ancak mikroskop yardımıyla gözlenen canlılardır. Doğada çok fazla çeşitte mikroskobik canlı vardır. Biz bu konuda amip, bakteri, terliksi hayvan(paramesyum) ve öglena(kamçılı hayvan)yı inceleyeceğiz.

Genel özellikleri;

  • Mikroskobik canlılar tıpkı diğer canlılar gibi beslenme, solunum, hareket, üreme gibi canlılık olaylarını gerçekleştirirler.
  • Canlıların vücudunda, besinlerin üzerinde, su ,toprak ve hava gibi cansız ortamlarda, kısaca her yerde yaşayabilirler.
  • Yararlı ve zararlı olanları vardır.

Mikroskobik Canlı Örnekleri

Amip
Amip
Öglena(Kamçılı hayvan)
Paramesyum(Terliksi hayvan)
Bakteri

BAKTERİLER

Mikroskobik canlılar içerisinde en basit yapılı olanıdır. Her yerde yaşayabilirler ve uygun sıcaklık, nem, besin ortamı bulduklarında çok hızlı çoğalabilirler. Yararlı ve zararlı olan türleri vardır.

YARARLI BAKTERİLER

  • Sütün yoğurda dönüşmesini sağlarlar
  • Üzümün sirkeye dönüşmesini sağlarlar
  • Bağırsaklarımızda yaşayan ve bizim için B ve K vitamini yapan bakteriler vardır.

ZARARLI BAKTERİLER

  • Açıkta kalan yiyeceklerin bozulmasına neden olurlar.
  • Verem, tifo, kolera gibi hastalıklara yol açarlar.
  • Dişlerimizin çürümesine neden olurlar.

MANTARLAR

Mantarlar çok geniş bir yayılma alanına sahiptir. Hemen hemen her ortamda yaşayabilirler. Mantarlar dört grupta incelenir;

ŞAPKALI MANTARLAR

şapkalı mantar

KÜF MANTARI

küf mantarı

MAYA MANTARI

maya mantarı

PARAZİT MANTARLAR

parazit mantar

ŞAPKALI MANTARLAR

  • Şapkalı mantarlar toprağa bağlı yaşayan mantar çeşididir.
  • Gerçek kök, gövde ve yaprak gibi organları yoktur.
  • Bitki gibi görünmelerine rağmen bitki değildir ve fotosentez yapamazlar.
  • Bazı türlerini besin olarak tüketiriz fakat pek çoğu zehirlidir.
  • Çürümekte olan ölü bitki ve hayvan kalıntılarını parçalayarak besin elde ederler. Böylece doğadaki canlı artıklarının ortadan kalkmasını sağlayarak doğal dengeye katkıda bulunurlar.
  • Karanlık ve nemli ortamları severler.

KÜF MANTARI

  • Mikroskopta görülebilen mantar çeşididir.
  • Uzun süre açıkta kalan besinleri çürüterek tadını, kokusunu ve rengini değiştirir.
  • Küflü besinleri tüketmek sağlık açısından risklidir.
  • Bazı küf mantarlarından antibiyotikler elde edilir. Bunlardan biri peynir küfünden elde edilen penisilindir.

MAYA MANTARI

  • Mikroskop ile görülebilen canlılardır.
  • Uygun sıcaklık ve besin ortamında hızlı çoğalırlar.
  • Hamurun mayalanması ile ekmek yapımında görev alırlar.
  • Sütten peynir yapımında görev alırlar.
  • Etil alkol gibi bazı kimyasallar da maya mantarları tarafından oluşturulur.

PARAZİT MANTARLAR

  • İnsan, bitki ve hayvanlarda çeşitli hastalıklara neden olan mantar çeşididir.
  • İnsanlarda saçın bir bölümünün dökülmesine neden olan saçkıran hastalığı, erkeklerde sakalın bir bölümünün dökülmesine neden olan sakal kıran hastalığı bu mantarların sebep olduğu cilt rahatsızlıklarıdır.
  • Bitkilerde sararma ve kurumaya neden olurlar.
  • El ve ayaklarda kaşıntı , pul pul dökülme ve tırnağın şeklinin bozulmasına yol açarlar.
  • Ağızda yara ve pamukçuk oluşumuna neden olurlar.

Peki, küf mantarları ile penisilin ilacı arasında nasıl bir ilişki var? 1928 yılına kadar İngiliz bilim insanı Alexander Fleming bakterileri yok etmek üzerine çalışmalar yapar, fakat başarısız olur. Bir gün, tatil dönüşü laboratuvarına geldiğinde içinde farklı çeşitlerde bakterilerin bulunduğu petri kabını açık unuttuğunu fark eder. Açık unutulan kap küf mantarı ile dolmuştur. Petri kabını temizlemeye hazırlanan Fleming küf mantarının kenarında bulunan jel kıvamındaki yapıda herhangi bir çeşit bakteri topluluğu bulunmadığını fark eder. Oysaki kabın diğer kısımlarında bol miktarda bakteri vardır. Fleming bakterileri yok eden bu yapının Penicillium Notatum adı verilen küf mantarı olduğunu düşünür. Bu mantarların kenarlarında yer alan jöle kıvamındaki sulu kısmına ise penisilin adını verir. Fleming, penisilini küf mantarından ayırmayı başaramaz ve penisilin ile ilgili çalışmalarını 1934 yılında sonlandırır. Konu ile ilgili bir makalesinde ise penisilinin hastalıkların tedavisinde kullanılabileceğini belirtir, ancak genel olarak makalesinde değindiği nokta penisilinin küf mantarına duyarlı bakteriler ile diğer bakterileri birbirinden ayırmasıdır. Yani penisilinin hastalıkların tedavisinde kullanılması Fleming’den sonra başlar.

Bilim Genç Tübitak/Mehmet Şen/ yazının tamamını okumak için tıklayınız.

BİTKİLER

Kendi besinlerini kendisi üreten ve toprağa bağlı olarak yaşayan canlılardır.Diğer canlıların ihtiyacı olan besin ve oksijeni üretirler. Besin ve oksijen üretmek için su ve karbondioksit kullanırlar yani fotosentez yaparlar.

Bitkiler iki grupta incelenir.

ÇİÇEKLİ BİTKİLER

ÇİÇEKSİZ BİTKİLER

ÇİÇEKLİ BİTKİLER

Çiçekli bitkilerin kök, gövde, yaprak ve çiçekten oluşan kısımları vardır. Doğadaki bitkilerin büyük çoğunluğu çiçekli bitkidir. Tohum oluşturarak çoğalırlar.

  • kök:
  • Bitkilerin toprak altında kalan kısımlarıdır. Bitkilerin topraktan su ve mineral maddeler almasını sağlar. Bitkiyi toprağa bağlar
  • gövde:
  • Bitkinin çiçek, yaprak, meyve gibi bölümlerini taşır. Bitkinin dik durmasını sağlar. Köklerden gelen su ve mineralleri diğer bitki bölümlerine iletir.
  • yaprak:
  • Bitkilerin besin üretimi, gaz alışverişi ve terleme yapan bölümüdür. Yapraklar farklı şekil ve büyüklüğe sahip olabilir. Üzerlerinde küçük gözenek (delikler) ve madde taşıyan damarlar vardır.
  • çiçek:
  • Çiçekli bitkilerin çoğalmasını (üremesini) sağlayan bölümüdür. Üzerinde bitkinin üreme organları bulunur. Farklı renklerde ve özelliklerde olabilir. Renkleri ve yaydıkları koku böcekleri çeker. Bu sayede bitkilerin üremesi kolaylaşır

Çiçeğin Kısımları

  • dişi organ
  • erkek organ
  • taç yaprak
  • çanak yaprak
  • çiçek tablası

çiçek
erkek ve dişi organ

ÇİÇEKSİZ BİTKİLER

  • Üreme organı olan çiçeğe sahip olmayan basit yapılı bir bitki grubudur.
  • Çiçek olmadığı için tohum ve meyve oluşturamazlar.
  • Kök, gövde ve yaprakları iyi gelişmemiştir.
  • Eğrelti otları, ciğer otu, at kuyruğu, kara ve su yosunu, kibrit otu bu gruba örnektir.

HAYVANLAR

Canlılar aleminin en gelişmiş canlıları hayvanlardır. İhtiyaç duydukları besinleri diğer canlılardan karşılarlar. Beslenme şekilleri de değişiklik gösterir. Bazı hayvanlar etle(etçil), bazı hayvanlar otla(otçul) ve bazıları ise hem et hem de otla(hepçil) beslenirler. Hayvanlar vücütlarına dayanıklılık sağlayan iskelet ve omurga bulundurma durumuna göre iki grupta incelenirler.

OMURGASIZ HAYVANLAR

Karınca

OMURGALI HAYVANLAR

Aslan

OMURGASIZ HAYVANLAR

  • Solucanların tamamı omurgasızdır.
  • Deniz ve okyanus diplerinde yaşayan sünger ve mercanlar omurgasızdır.
  • Vücudu kabukla kaplı olan salyangoz, midye, yengeç birer omurgasız canlıdır.
  • Akrep, deniz anası, deniz yıldızı, kelebek, arı, sinek, çekirge, ahtapot, ıstakoz diğer omurgasız canlı örnekleridir.

Vücutlarında kemik ve kıkırdaktan yapılmış iskelet ve omurga bulunmayan canlılardır. İskeletleri olmadığı için vücutlarına destek sağlayan deri,kabuk ve kitin gibi dış iskeletleri vardır.

  • Omurgasız hayvanların karada ve suda yaşayan türleri vardır.
  • Bazı omurgasız hayvanlar parazit olarak diğer canlıların vücutlarında yaşarlar.
  • Yumurta ile çoğalırlar.
  • Çevremizde gördüğümüz böceklerin tamamı omurgasız hayvanlar grubundadır.

OMURGALI HAYVANLAR

Vücutlarında kemik ve kıkırdaktan oluşan bir omurga bulunduran hayvanlardır. Karada ve suda yaşayan türleri türleri vardır. Bazıları doğurarak bazıları yumurta ile çoğalır. Omurgalı hayvanlar beş grupta incelenir.

KUŞLAR

BALIKLAR

KURBAĞALAR

SÜRÜNGENLER

MEMELİLER

KUŞLAR

  • Kanatları olan omurgalı hayvanlardır.
  • Hindi, tavus kuşu, deve kuşu gibi bazı türleri uçamazlar.
  • Karada yaşarlar.
  • Yumurta ile çoğalırlar.
  • Vücutları tüylerle kaplıdır.
  • Ağızları gaga yapısına sahiptir.

BALIKLAR

  • Suda yaşayan omurgalı hayvanlardır.
  • Yumurta ile çoğalırlar.
  • Vücutları pullarla kaplıdır.
  • Solungaçlarıyla solunum yaparlar.
5.Sınıf 2.Ünite Canlıları Tanıyalım

KURBAĞALAR

  • Hem suda hem karada yaşarlar.
  • Yumurta ile çoğalırlar.
  • Nemli bir deriye sahiptirler.
  • Yumurtadan çıktıkları haliyle ergin halleri farklıdır. Yumurtadan çıkmış larva halleri kuyruklu bir yapıya sahiptir. Ergin kurbağa olana kadar başkalaşım geçirirler.
  • Hem deri solunumu hem de akciğer solunumu yaparlar.

SÜRÜNGENLER

  • Bazıları karada bazıları suda yaşarlar.
  • Yerde sürünerek hareket ederler.
  • Yumurta ile çoğalırlar.
  • Vücutları sert pullarla kaplıdır.

MEMELİLER

  • Omurgalı hayvanlar içinde en gelişmiş gruptur.
  • Karada ve suda yaşayan türleri vardır.
  • Yavrularını doğurarak dünyaya getirirler ve bir süre sütle beslerler.
  • Vücutları kıllarla kaplıdır.
  • Bazıları otçul, bazıları etçil, bazıları hepçildir.
  • Yarasa uçan memeli grubundadır.
  • Balina, yunus, fok, mors, yüzen memelilerdir.
  • Ornitorenk gagalı memelidir.

5.Sınıf 2.Ünite Canlıları Tanıyalım Konu Özeti

 ---<span class="has-inline-color has-white-color">Döndü TOPKAYA</span>
Döndü TOPKAYA

Fenozom’u Takip Edin!

Fenozom’u takip edin!